Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 42

Devanagari script

मातर्विशालाक्षि भवानिमंगले ज्येष्ठेशिसौभाग्यविधानसुंदरि । विश्वेविधे विश्वभुजे नमोस्तु ते श्रीचित्रघंटे विकटे च दुर्गिके

Transliteration

mātarviśālākṣi bhavānimaṃgale jyeṣṭheśisaubhāgyavidhānasuṃdari | viśvevidhe viśvabhuje namostu te śrīcitraghaṃṭe vikaṭe ca durgike

Translation

噢母神，广目者——婆伐尼，吉祥者！至上女主，赐福之美者；宇宙之制定者，世界之扶持者——敬礼于汝，圣·奇特拉伽ṇṭā，维迦ṭā，及杜尔迦！

Word by Word

• मातर्: O Mother
• मातर्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• विशालाक्षि: O wide-eyed one
• विशालाक्षि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विशाल (प्रातिपदिक) + अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; बहुव्रीहिः—‘विशालानि अक्षीणि यस्याः सा’

• भवानी: O Bhavānī (Pārvatī)
• भवानी: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भवानी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• मङ्गले: O auspicious one
• मङ्गले: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मङ्गल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• ज्येष्ठेशि: O supreme/eldest mistress
• ज्येष्ठेशि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ज्येष्ठ (प्रातिपदिक) + ईशि/ईश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; तत्पुरुषः—‘ज्येष्ठस्य ईशी’ (eldest/foremost goddess)

• सौभाग्यविधानसुन्दरि: O beautiful bestower of good fortune
• सौभाग्यविधानसुन्दरि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सौभाग्य (प्रातिपदिक) + विधान (प्रातिपदिक) + सुन्दरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—‘सौभाग्यस्य विधानं यस्याः सा सुन्दरी’

• विश्वे: O all-pervading one
• विश्वे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन (देवी-नामरूपेण)

• विधे: O ordainer/creator
• विधे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विधा/विधि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; (देवी-विशेषण)

• विश्वभुजे: O sustainer of the world
• विश्वभुजे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + भुज्/भुज (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; तत्पुरुषः—‘विश्वं भुनक्ति/पालयति’ (world-sustainer)

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: निपात/अव्यय, नमस्कारार्थ

• अस्तु: may it be
• अस्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट् (imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष, एकवचन

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी (4th), एकवचन

• श्रीचित्रघण्टे: O Śrī Citraghaṇṭā
• श्रीचित्रघण्टे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + चित्रघण्टा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; कर्मधारयः—‘श्रीमान् चित्रघण्टा’ (deity-name)

• विकटे: O formidable one
• विकटे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विकट (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• दुर्गिके: O Durgikā (Durgā)
• दुर्गिके: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: दुर्गिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

Speaker

Agastya (deduced from immediate narrative context of Adhyāya 5)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī Devī-sannidhi (kṣetra-śakti)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A radiant Devī appears in Kāśī’s sacred ambience—wide-eyed, auspicious, adorned with bell-ornaments (Citraghaṇṭā), simultaneously gentle and formidable (Vikaṭā/Durgā), as the devotee offers salutations.

Characters & Entities

• Bhavānī
• Durgā
• Citraghaṇṭā
• Vikaṭā
• Kāśī-devī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Invoking the Goddess with her sacred names affirms her as the auspicious power who orders the cosmos and grants protection and good fortune.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, through praise of its presiding Śakti and her local manifestations.

What ritualistic prescription is mentioned?

Stuti (hymnic praise) and namaskāra (salutation) to Devī through her epithets.