Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 81
Devanagari script
इतींद्रवचनाद्वह्निरह्नाय क्षोणिमंडलात् । आचकर्ष निजां मूर्तिं योगमाया बलान्वितः
Transliteration
itīṃdravacanādvahnirahnāya kṣoṇimaṃḍalāt | ācakarṣa nijāṃ mūrtiṃ yogamāyā balānvitaḥ
Translation
于是依因陀罗之命，火神瓦赫尼凭瑜伽幻力之威，迅疾自大地之环收回自身形体。
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
इन्द्र-वचनात्from Indra's command/words
इन्द्र-वचनात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक) + वचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः: इन्द्रस्य वचनम्)
वह्निःAgni, the Fire-god
वह्निः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
अह्नायfor the day; for (that) time
अह्नाय:
Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअह्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; चतुर्थी विभक्ति (Dative/सम्प्रदान), एकवचन
क्षोणि-मण्डलात्from the earth-sphere; from the terrestrial region
क्षोणि-मण्डलात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootक्षोणि (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः: क्षोण्याः मण्डलम्)
आचकर्षdrew forth; pulled out
आचकर्ष:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृष् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्शभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
निजाम्his own
निजाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootनिज (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (मूर्तिम्)
मूर्तिम्form; embodiment
मूर्तिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
योग-मायाYogamāyā (mystic power)
योग-माया:
Karta (Apposition/कर्ता-समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक) + माया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुषः (योगस्य माया)
बल-अन्वितःendowed with strength
बल-अन्वितः:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootबल (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त, √इ/अन्वि)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); तत्पुरुषः (तृतीया-तत्पुरुषः: बलेन अन्वितः)
Speaker
Skanda (narrating)
Visual Art Cues
Scene: Indra’s command is issued; Agni, empowered by yogamāyā, retracts his blazing form from the earth’s circle, as if drawing fire back into a subtle seed.
Characters & Entities
I
IndraV
Vahni (Agni)Y
YogamāyāE
Earth (kṣoṇimaṇḍala)FAQs
Cosmic functions operate under divine command; even elemental powers act within ordained dharma.
No specific tīrtha is named in this verse; it is part of the Kashi Khanda narrative flow.
None.