Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 76

Devanagari script

मंदो द्वादशमात्रस्तु मात्रा लघ्वक्षरा मता । मध्यमो द्विगुणः पूर्वादुत्तमस्त्रिगुणस्ततः

Transliteration

maṃdo dvādaśamātrastu mātrā laghvakṣarā matā | madhyamo dviguṇaḥ pūrvāduttamastriguṇastataḥ

Translation

柔和（初学者）的调息为十二“摩怛罗”（mātrā）；一摩怛罗，谓短音节之时量。中等者为前者之二倍，最上者复为其三倍。

Word by Word

• मन्दः: slow (breath/measure)
• मन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण-प्रयोगः (masc. nom. sg., adjective)

• द्वादश-मात्रः: of twelve mātrās
• द्वादश-मात्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक) + मात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समासः, विशेषणम् (masc. nom. sg., dvigu compound adjective)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपातः (particle: but/indeed)

• मात्रा: a mātrā (time-unit)
• मात्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (fem. nom. sg.)

• लघु-अक्षरा: having short syllables
• लघु-अक्षरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: लघु (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय-समासः, विशेषणम् (fem. nom. sg., descriptive compound)

• मता: is considered
• मता: Karta (Predicate adjective/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: मन् (धातु) → मत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त), ‘considered/held’ (fem. nom. sg., past passive participle)

• मध्यमः: the middle (measure)
• मध्यमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मध्यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण-प्रयोगः (masc. nom. sg.)

• द्विगुणः: double
• द्विगुणः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समासः, विशेषणम् (masc. nom. sg., ‘twofold’)

• पूर्वात्: from the former
• पूर्वात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; अपादानार्थे (abl. sg., ‘from the former’)

• उत्तमः: the best/supreme (measure)
• उत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण-प्रयोगः (masc. nom. sg.)

• त्रिगुणः: triple
• त्रिगुणः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समासः, विशेषणम् (masc. nom. sg., ‘threefold’)

• ततः: thereafter/from that
• ततः: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/अनन्तरम्-अर्थे (indecl., ‘thereafter/from that’)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A seated yogin in Kāśī, near a quiet ghat, counting mātrās with a rosary while regulating breath; subtle aura of restraint and measure.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Yogic growth is gradual and measurable; prāṇāyāma is taught with precise timing to ensure safe progress.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction belongs to Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī-centered dharma of liberation; no specific tīrtha is named here.

What ritualistic prescription is mentioned?

A graded timing rule: manda = 12 mātrās; madhyama = 2×; uttama = 3×, with mātrā defined by a short syllable’s duration.