Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 20

Devanagari script

पत्या तुष्यति यत्र स्त्री तुष्येद्यत्र स्त्रिया पतिः । तत्र तुष्टा महालक्ष्मीर्निवसेद्दानवाऽरिणा

Transliteration

patyā tuṣyati yatra strī tuṣyedyatra striyā patiḥ | tatra tuṣṭā mahālakṣmīrnivaseddānavā'riṇā

Translation

妻因夫而满足之处，夫因妻而欢喜之处，彼处欢悦的摩诃拉克什米（Mahālakṣmī）安住；并有达那婆之敌——毗湿奴（Viṣṇu）同在。

Word by Word

• पत्या: by/with the husband
• पत्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्

• तुष्यति: is pleased
• तुष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध-अव्ययम् (relative adverb: where)

• स्त्री: the wife/woman
• स्त्री: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्

• तुष्येत्: should be pleased
• तुष्येत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध-अव्ययम् (where)

• स्त्रिया: by/with the wife
• स्त्रिया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्

• पतिः: the husband
• पतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (there)

• तुष्टा: pleased
• तुष्टा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) → तुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle, active sense); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘महालक्ष्मीः’ इत्यस्य विशेषणम्

• महालक्ष्मीः: Mahalakṣmī (great Lakṣmī)
• महालक्ष्मीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; कर्मधारयः (महती लक्ष्मीः)

• निवसेत्: should dwell
• निवसेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-वास् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• दानवारिणा: with the enemy of the demons (Viṣṇu)
• दानवारिणा: Sahakari (Accompaniment/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक) + अरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (दानवानाम् अरिः = enemy of demons, i.e., Viṣṇu)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/seekers (context-dependent)

Visual Art Cues

Scene: An auspicious home: husband and wife seated together in concord, offering lamp and flowers; Mahālakṣmī appears radiant at the threshold and Viṣṇu stands as protector, symbolizing śrī entering a harmonious household.

Characters & Entities

• Skanda
• Mahālakṣmī
• Viṣṇu (Dānavāri)
• Kāśī (implied context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mutual satisfaction and respect between spouses is itself a sacred foundation that invites divine auspiciousness into the home.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is taught within Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī setting, where righteous household life is presented as part of Kāśī’s dharmic greatness.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual; it recommends a dharmic household ideal—mutual contentment—as the condition for Lakṣmī’s abiding.