Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 90

Devanagari script

उत्साह मेधा सौभाग्य रूप संपत्प्रवर्तकम् । मनः प्रसन्नताहेतुः प्रातःस्नानं प्रशस्यते

Transliteration

utsāha medhā saubhāgya rūpa saṃpatpravartakam | manaḥ prasannatāhetuḥ prātaḥsnānaṃ praśasyate

Translation

清晨沐浴被称颂为能增长精进之心、智慧、吉祥、容光与福裕；亦能令心意澄明而欢悦。

Word by Word

• उत्साह: energy/enthusiasm
• उत्साह: Visheshya (Predicate-noun)
• Type: Noun
• Root: उत्साह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (समुच्चित-विशेष्यपदसमूहः)

• मेधा: intelligence
• मेधा: Visheshya (Predicate-noun)
• Type: Noun
• Root: मेधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सौभाग्य: good fortune
• सौभाग्य: Visheshya (Predicate-noun)
• Type: Noun
• Root: सौभाग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र समुच्चयार्थे (as item in list)

• रूप: beauty/appearance
• रूप: Visheshya (Predicate-noun)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र समुच्चयार्थे

• संपत्प्रवर्तकम्: that which promotes prosperity
• संपत्प्रवर्तकम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: संपत् + प्रवर्तक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (प्रातःस्नानम्); समासः—तत्पुरुषः (संपत् + प्रवर्तक) ‘prosperity-causing’

• मनः: mind
• मनः: Visheshya (Predicate-noun)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रसन्नताहेतुः: cause of cheerfulness
• प्रसन्नताहेतुः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्नता + हेतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (प्रातःस्नानम्); समासः—तत्पुरुषः (प्रसन्नता + हेतु)

• प्रातःस्नानम्: morning bath
• प्रातःस्नानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रातःस्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रातः + स्नान)

• प्रशस्यते: is praised/commended
• प्रशस्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रशंस् (धातु)
• Form: लट् (present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः ‘is praised’

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-Gaṅgā prātaḥ-snānā (general)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A radiant dawn bath: pilgrim emerging from the river with a serene face; sunbeams on water; the city awakening; visual emphasis on renewed vitality and mental brightness.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purity practices uplift both mind and destiny—supporting a sattvic life fit for devotion and dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single site is named; in Kāśīkhaṇḍa the virtue of bathing naturally resonates with Kāśī’s tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse commends regular morning bathing as a recommended daily observance.