Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 21
Devanagari script
नूपुरारावसोत्कंठ केकिकेकारवाकुलम् । कूजत्पारावत कुलं गुरुसारीकथावरम्
Transliteration
nūpurārāvasotkaṃṭha kekikekāravākulam | kūjatpārāvata kulaṃ gurusārīkathāvaram
Translation
此处因脚铃（nūpura）叮当而心生渴慕；又被孔雀的啼鸣充满；群鸽咕咕低唱，八哥（mynah）发出悦耳而沉稳的絮语。
Word by Word
नूपुरanklet
नूपुर:
Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
TypeNoun
Rootनूपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (anklet); समासाङ्ग
आरावsound, clamor
आराव:
Hetu/Stimulus (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootआराव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (cry/sound); समासः—नूपुर-आराव (तत्पुरुषः: ‘sound of anklets’)
उत्कण्ठeager, longing
उत्कण्ठ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्कण्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—नूपुराराव-उत्कण्ठ (तत्पुरुषः: ‘eager because of anklet-sounds’)
केकिpeacock
केकि:
Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
TypeNoun
Rootकेकि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (peacock); समासाङ्ग
केकारवpeacock-cries
केकारव:
Instrument/Means (Karana/करण)
TypeNoun
Rootकेकारव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (peacock-cry); समासः—केकि-केकारव (तत्पुरुषः: ‘cry of peacocks’)
आकुलम्filled with, noisy with
आकुलम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—केकिकेकारव-आकुल (तत्पुरुषः: ‘filled/confused with peacock-cries’)
कूजत्cooing, chirping
कूजत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकूज् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (agreeing with ‘कुलम्’ as qualifier in compound); समासाङ्ग
पारावतpigeon, dove
पारावत:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपारावत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (pigeon/dove); समासः—कूजत्-पारावत (तत्पुरुषः: ‘cooing pigeons’)
कुलम्flock, group
कुलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—कूजत्पारावत-कुल (तत्पुरुषः: ‘a flock of cooing pigeons’)
गुरुdeep, heavy
गुरु:
Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
TypeAdjective
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक; समासाङ्ग
सारीmyna bird
सारी:
Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
TypeNoun
Rootसारी/शारिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (myna bird); समासाङ्ग
कथाspeech, talk
कथा:
Instrument/Means (Karana/करण)
TypeNoun
Rootकथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (speech/tale); समासाङ्ग
वरम्excellent, delightful
वरम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—गुरु-सारी-कथा-वर (तत्पुरुषः: ‘excellent with deep myna-talk’)
Speaker
Pūrṇabhadra (within Skanda’s narration)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Avimukta-Kāśī
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: A courtyard-garden near a mandapa: devotees’ anklets chime; peacocks call; pigeons coo on ledges; mynah birds perch and ‘speak’ with charming gravity—an animated, auspicious tableau.
Characters & Entities
P
PūrṇabhadraFAQs
The verse completes the sensory portrait of luxury, preparing the moral contrast: even a ‘perfect’ environment cannot substitute for deeper auspicious fulfilment.
No specific tirtha is named; the larger Kāśīkhaṇḍa framework is the glorification of Kāśī (Vārāṇasī).
None.