Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Purva Ardha›Adhyaya 31›Shloka 7
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 7

Devanagari script

पाणिभ्यां परितः प्रपीड्य सुदृढं निश्चोत्य निश्चोत्य च ब्रह्मांडं सकलं पचेलिमरसालोच्चैः फलाभं मुहुः । पायंपायमपायतस्त्रिजगतीमुन्मत्तवत्तै रसैर्नृत्यंस्तांडवडंबरेण विधिनापायान्महाभैरवः

Transliteration

pāṇibhyāṃ paritaḥ prapīḍya sudṛḍhaṃ niścotya niścotya ca brahmāṃḍaṃ sakalaṃ pacelimarasāloccaiḥ phalābhaṃ muhuḥ | pāyaṃpāyamapāyatastrijagatīmunmattavattai rasairnṛtyaṃstāṃḍavaḍaṃbareṇa vidhināpāyānmahābhairavaḥ

Translation

以双手四面紧压，反复榨取，摩诃怖畏尊仿佛将整个宇宙之卵尽皆榨出并烹炼，屡屡抽取其精髓，如熟果丰腴之汁。饮了又饮那醉人的甘露，他依所定仪轨，以雷霆般的檀陀婆（Tāṇḍava）大舞而起，令三界摇荡如狂。

Word by Word
पाणिभ्याम्with (his) two hands
पाणिभ्याम्:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), द्विवचन (Dual)
परितःall around
परितः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरितः (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश/क्रियाविशेषण (adverb: 'all around')
प्रपीड्यhaving pressed
प्रपीड्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootपीड् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (Gerund/Absolutive), उपसर्गः प्र-; 'having pressed/squeezed'
सुदृढम्very firmly
सुदृढम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसुदृढ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); समासः सु+दृढ
निश्चोत्यhaving squeezed out
निश्चोत्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootच्युत्/च्यव् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (Gerund/Absolutive), उपसर्गः निस्-; 'having squeezed out/expressed'
निश्चोत्यhaving squeezed out again
निश्चोत्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootच्युत्/च्यव् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (Gerund/Absolutive), पुनरुक्ति (repetition for emphasis)
चand
च:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
ब्रह्माण्डम्the cosmic egg/universe
ब्रह्माण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); समासः ब्रह्मणः अण्डम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
सकलम्entire
सकलम्:
Karma-vishesana (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootसकल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
पचेत्would cook
पचेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपच् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
इलिमरसालोच्चैःwith very high/loud (ilima-rasa?)
इलिमरसालोच्चैः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootइलिमरसा + उच्चैः (प्रातिपदिक/अव्यय)
Formअव्ययीभाव-समास; 'उच्चैः' (adverb: loudly/high) सह 'इलिमरसा' (दुर्लभ/पाठभेद-सम्भाव्य)
फलाभम्fruit-like
फलाभम्:
Karma-vishesana (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootफल + आभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); समासः फलस्य आभः/आभा (फल-सदृशम्)
मुहुःagain and again
मुहुः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्त्यर्थक (adverb: repeatedly)
पायम्drinking
पायम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formल्युट्/घञ्-सम्भाव्य कृदन्त (verbal noun/participle-like), पाठभेद; 'पायम्' (drinking/causing to drink)
पायम्drinking repeatedly
पायम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formपुनरुक्ति (repetition for emphasis)
अपायतdrank/caused to drink away
अपायत:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद; उपसर्गः अप-
त्रिजगतिम्the three worlds
त्रिजगतिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि + जगत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); द्विगु-समासः त्रयाणां जगतां समाहारः
उन्मत्तवत्like one mad
उन्मत्तवत्:
Kriya-vishesana (Manner/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootउन्मत्त + वत् (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत्-प्रयोग (indeclinable-like comparative), 'like a madman'
तैःwith those
तैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)
रसैःwith juices/essences
रसैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)
नृत्यन्dancing
नृत्यन्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootनृत् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
ताण्डवडम्बरेणwith the pomp of the tāṇḍava
ताण्डवडम्बरेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootताण्डव + डम्बर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (डम्बर), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular); समासः ताण्डवस्य डम्बरः (षष्ठी-तत्पुरुष)
विधिनाby method/according to rule
विधिना:
Karana (Means/करण)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
अपायात्went away/departed
अपायात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद; उपसर्गः अप-
महाभैरवःMahābhairava
महाभैरवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + भैरव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); समासः महांश्चासौ भैरवः
Speaker

Skanda (contextual, Kāśīkhaṇḍa narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahābhairava (Kāśī kṣetra-pāla)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: The devotee/sage

Visual Art Cues

Scene: Mahābhairava, colossal and radiant-dark, grips and ‘presses’ the cosmic egg, extracting its essence like ripe fruit-juice; intoxicated by nectars, he performs a thunderous Tāṇḍava as the three worlds sway in awe.

Characters & Entities
M
Mahābhairava
B
Brahmāṇḍa
T
Tri-jagat (three worlds)
T
Tāṇḍava

FAQs

Bhairava is portrayed as the transcendent power who churns and governs creation itself; the universe is subordinate to Śiva’s fierce grace.

The immediate setting is Kāśīkhaṇḍa’s Bhairava Māhātmya, implicitly tied to Kāśī where Bhairava is central to sacred protection.

No direct prescription; the verse is a stotra-like poetic visualization supporting contemplation and devotional recitation.

←Previous Verse
Next Verse→