Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 71
Devanagari script
केकीकेकां परित्यज्य मौनं तिष्ठति तद्भयात् । चकोरश्चंद्रिका भोक्ता नक्तव्रतमिवास्थितः
Transliteration
kekīkekāṃ parityajya maunaṃ tiṣṭhati tadbhayāt | cakoraścaṃdrikā bhoktā naktavratamivāsthitaḥ
Translation
孔雀舍弃“kekī”的啼声，因惧扰动圣者而默然伫立。那饮月华的鹧鸪（cakora）亦如守夜戒一般安住不动。
Word by Word
केकीकेकाम्the peacock’s cry
केकीकेकाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकेकी-केका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (केक्याः केका)
परित्यज्यhaving abandoned
परित्यज्य:
Purva-kala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-त्यज् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; अर्थः—त्यक्त्वा (having abandoned)
मौनम्silence
मौनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमौन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तिष्ठतिstands/remains
तिष्ठति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
तद्भयात्from fear of that
तद्भयात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootतद्-भय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (तस्य भयम्)
चकोरःthe cakora bird
चकोरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचकोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Connector
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
चन्द्रिकाभोक्ताenjoyer of moonlight
चन्द्रिकाभोक्ता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्रिका + भोक्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (चन्द्रिकां भुङ्क्ते इति)
नक्तव्रतम्a night-vow
नक्तव्रतम्:
Upamana (उपमान) (in simile)
TypeNoun
Rootनक्त + व्रत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (नक्तं व्रतम्)
इवlike/as
इव:
Upama-marker
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
आस्थितःhaving undertaken/observing
आस्थितः:
Kriya (participial predicate)
TypeVerb
Rootआ-स्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे—स्थितः (having undertaken/observing)
Speaker
Skanda (deduced; narrative voice)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Kāśī
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: A peacock, normally calling loudly, stands still and silent; nearby a cakora gazes at the moon as if observing a night-vow; the meditating sage remains undisturbed.
Characters & Entities
K
Kekī (peacock)C
Cakora (bird)FAQs
Sacred spaces cultivate mauna and vrata-like discipline; even nature seems to honor meditative sanctity.
Kāśī’s meditative environment (Avimukta region) is praised implicitly.
Naktavrata is referenced by simile; it is not directly prescribed, but evokes the ideal of disciplined observance.