Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 23

Devanagari script

इंद्र चंद्राग्नि वरुण समीरण धनाधिपाः । यम नैरृतमुख्याश्च जाताः स्वपदशंकिताः

Transliteration

iṃdra caṃdrāgni varuṇa samīraṇa dhanādhipāḥ | yama nairṛtamukhyāśca jātāḥ svapadaśaṃkitāḥ

Translation

因陀罗、月神旃陀罗、火神阿耆尼、伐楼那、风神伐由、财主俱毗罗、阎摩，以及以奈利栗多（Nairṛta）为首的护世者，皆心生惶惧，忧其自身位分。

Word by Word

• इन्द्र: Indra
• इन्द्र: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (सम्बोधन/प्रथमा-रूपसदृशम्); गणनार्थे

• चन्द्र-अग्नि: the Moon and Agni (Fire)
• चन्द्र-अग्नि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन/बहुवचन-प्रयोगे सूचीकरणम्; समासः—द्वन्द्वः

• वरुण: Varuṇa
• वरुण: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; गणनार्थे

• समीरण: Wind (Samīraṇa)
• समीरण: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: समीरण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (वायुः)

• धनाधिपाः: lords of wealth
• धनाधिपाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धन + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (धनस्य अधिपाः)

• यम: Yama
• यम: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; गणनार्थे

• नैरृतमुख्याः: the chief Naiṛtas (demons/guardians of the southwest)
• नैरृतमुख्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नैरृत + मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (नैरृताः मुख्याः/नैरृतमुख्याः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• जाताः: became, came to be
• जाताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: जात (प्रातिपदिक; √जन् धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• स्वपदशङ्किताः: anxious about their own positions
• स्वपदशङ्किताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्व + पद + शङ्कित (प्रातिपदिक; √शङ्क्/शङ्क् धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (स्वपदे शङ्किताः)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages (frame assumed)

Visual Art Cues

Scene: The eight guardians—Indra, Candra, Agni, Varuṇa, Vāyu, Kubera, Yama, Nairṛta—gather in alarm, glancing toward a distant blazing aura of tapas.

Characters & Entities

• Indra
• Candra
• Agni
• Varuṇa
• Samīraṇa (Vāyu)
• Dhanādhipa (Kubera)
• Yama
• Nairṛta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual power born of dharma and tapas can surpass worldly authority, reminding even gods that offices are not ultimate.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The chapter belongs to the Kāśīkhaṇḍa (Kāśī context); this verse highlights cosmic reactions, not a specific site.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates the consequence of intense austerity.