Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 23

Devanagari script

धौम्योपमन्युवत्साद्या मुनयो मुनिकन्यकाः । तच्छांत्यर्थं समाजग्मुर्धन्यं विश्वानराश्रमम्

Transliteration

dhaumyopamanyuvatsādyā munayo munikanyakāḥ | tacchāṃtyarthaṃ samājagmurdhanyaṃ viśvānarāśramam

Translation

道弥、优波摩纽、跋蹉等诸圣仙，以及出自牟尼家系的修行少女，为求彼等安抚与吉祥而共聚，遂来到福德具足的毗舍瓦那罗圣隐苑。

Word by Word

• धौम्योपमन्युवत्साद्याः: Dhaumya, Upamanyu, Vatsa and others
• धौम्योपमन्युवत्साद्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धौम्य + उपमन्यु + वत्स + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (नामसमूहः) ‘धौम्य-उपमन्यु-वत्स-आदयः’

• मुनयः: sages
• मुनयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन

• मुनिकन्यकाः: daughters of sages
• मुनिकन्यकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि + कन्यका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मुनिनां कन्यकाः)

• तत्: that
• तत्: Hetu/Purpose marker (उद्देश्य)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (शान्त्यर्थम्)

• शान्ति: peace
• शान्ति: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: शान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; (समासे पूर्वपद)

• अर्थम्: for the sake
• अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; (समासे उत्तरपद)

• तच्छान्त्यर्थम्: for that peace
• तच्छान्त्यर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: तद् + शान्ति + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; तत्पुरुष (शान्त्यर्थम्) सह सर्वनाम-पूर्वपद; प्रयोजनार्थक

• समाजग्मुः: assembled; came together
• समाजग्मुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + गम् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect); प्रथमपुरुष; बहुवचन; परस्मैपद

• धन्यम्: blessed; auspicious
• धन्यम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (विश्वानराश्रमम्)

• विश्वानराश्रमम्: the hermitage of Viśvānara
• विश्वानराश्रमम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्वानर + आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विश्वानरस्य आश्रमः)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśvānara-āśrama (within Kāśī sacred landscape)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A serene hermitage named Viśvānara: sages Dhaumya, Upamanyu, Vatsa and others arrive with ascetic maidens; they carry kuśa, waterpots, and offerings, gathering under trees for a śānti rite amid sacred quiet.

Characters & Entities

• Dhaumya
• Upamanyu
• Vatsa
• Viśvānara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śānti is achieved through collective holiness—sages gather at a sanctified āśrama to restore auspicious order and spiritual well-being.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The blessed Viśvānara-āśrama within the Kāśīkhaṇḍa’s sacred landscape of Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

A śānti-purpose gathering is indicated (tac-chānty-artham), implying rites for pacification/benediction, though the specific procedure is not detailed in this verse.