Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 96

Devanagari script

त्रिसंध्येशं महादेवमुपशांति शिवं तथा । भवानीशं कपर्दीशं कंदुकेशं मखेश्वरम्

Transliteration

trisaṃdhyeśaṃ mahādevamupaśāṃti śivaṃ tathā | bhavānīśaṃ kapardīśaṃ kaṃdukeśaṃ makheśvaram

Translation

“（可礼敬）三时主（Trisaṃdhyeśa）、大天（Mahādeva）、寂息者（Upaśānti），以及湿婆（Śiva）；婆伐尼主（Bhavānīśa）、卡帕尔迪主（Kapardīśa）、甘杜克主（Kaṃdukeśa）与祭主（Makheśvara）。”

Word by Word

• त्रिसंध्येशम्: Lord of the three twilight-times (Trisaṃdhyeśa)
• त्रिसंध्येशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि + संध्या + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः (त्रि-संध्या) द्विगु-पूर्वपद + षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिसंध्यायाः ईशः)

• महादेवम्: Mahādeva (the great god)
• महादेवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महान् देवः)

• उपशान्तिम्: calmness, pacification (Upaśānti as a name)
• उपशान्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उप + शान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (पाठे 'उपशांति' इति, सन्ध्यर्थे द्वितीया अपेक्षिता)

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तथा: also, likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकारार्थक (also/likewise)

• भवानीशम्: Bhavānīśa (lord of Bhavānī)
• भवानीशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भवानी + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भवान्याः ईशः)

• कपर्दीशम्: Kapardīśa
• कपर्दीशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कपर्दिन् + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कपर्दिनः ईशः)

• कन्दुकेशम्: Kandukeśa
• कन्दुकेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्दुक + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कन्दुकस्य ईशः)

• मखेश्वरम्: Makheśvara (lord of sacrifice)
• मखेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मख + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मखस्य/यज्ञस्य ईश्वरः)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Trisaṃdhyeśvara (and associated Kāśī-liṅgas named)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Three panels of the same Kāśī shrine across dawn, noon, and dusk (Trisaṃdhyeśa), with a calm central Mahādeva-liṅga; Bhavānī’s presence suggested by a yantra/śakti emblem beside the sanctum.

Characters & Entities

• Trisaṃdhyeśa
• Mahādeva
• Śiva
• Bhavānī
• Bhavānīśa
• Kapardīśa
• Makheśvara
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Daily sacred time (sandhyā) and sacred place (Kāśī) converge—Śiva is praised as peace-bestowing and as the inner lord of all ritual.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, through īśvara-shrines such as Trisaṃdhyeśa and Makheśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Only implied: sandhyā-related devotion (dawn/noon/dusk remembrance) alongside liṅga-pūjā.