Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 21

Devanagari script

दनुजा मनुजा दैत्यास्तपस्यंत्युग्रसंयमाः । गंधर्व यक्षरक्षांसि महेंद्रपदलिप्सवः

Transliteration

danujā manujā daityāstapasyaṃtyugrasaṃyamāḥ | gaṃdharva yakṣarakṣāṃsi maheṃdrapadalipsavaḥ

Translation

达那婆（Dānava）、人类与代底耶（Daitya）以严酷自制修行苦行；乾闼婆（Gandharva）、夜叉（Yakṣa）与罗刹（Rākṣasa）亦然——皆渴望获得大因陀罗（Mahendra）之位阶。

Word by Word

• दनुजाः: sons of Danu (Dānavas)
• दनुजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दनुज (प्रातिपदिक; दनु + ज)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘दन्वाः अपत्यं’ (तत्पुरुष/षष्ठी)

• मनुजाः: humans
• मनुजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनुज (प्रातिपदिक; मनु + ज)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘मनोर् जाताः’

• दैत्याः: Daityas (demons)
• दैत्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्

• तपस्यन्ति: perform austerities
• तपस्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तपस् (धातु: तप्)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्; ‘to do austerity’

• उग्रसंयमाः: of fierce restraint
• उग्रसंयमाः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उग्र + संयम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘उग्रः संयमः येषाम्’ (as adjective to the subjects)

• गन्धर्वाः: Gandharvas
• गन्धर्वाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्

• यक्षरक्षांसि: Yakṣas and Rākṣasas
• यक्षरक्षांसि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यक्ष + रक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (yakṣāḥ ca rakṣāṃsi ca)

• महेन्द्रपदलिप्सवः: desiring Mahendra’s position
• महेन्द्रपदलिप्सवः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महेन्द्र + पद + लिप्सु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘महेन्द्रस्य पदं लिप्सवः’ (षष्ठी-तत्पुरुषः)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: null

Type: null

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A montage of beings—Dānavas, Daityas, humans, Gandharvas, Yakṣas, Rākṣasas—performing fierce austerities in forests and mountains, eyes fixed on a distant vision of Indra’s throne.

Characters & Entities

• Dānavas
• Manuṣyas
• Daityas
• Gandharvas
• Yakṣas
• Rākṣasas
• Mahendra (Indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even exalted status is portrayed as the fruit of disciplined tapas; uncontrolled ambition must be tempered by restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse supports the ongoing Kāśīkhaṇḍa praise of a Mahendra-linked divine city/state, framing it as a coveted goal.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas with intense self-control (ugra-saṃyama) is indicated as the means to seek higher rank.