Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 14

Devanagari script

संवत्सरस्त्वं मासस्त्वं कालस्त्वं च क्षणस्तथा । नास्ति किंचित्त्वया हीनं त्रैलोक्ये सचराचरे

Transliteration

saṃvatsarastvaṃ māsastvaṃ kālastvaṃ ca kṣaṇastathā | nāsti kiṃcittvayā hīnaṃ trailokye sacarācare

Translation

你是年，你是月；你就是时间本身，也是一刹那。在三界之中——动与不动——没有任何存在离开你。

Word by Word

• संवत्सरः: year
• संवत्सरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संवत्सर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तम/मध्यम-प्रयोगः; मध्यमपुरुषार्थे, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• मासः: month
• मासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, मध्यमपुरुषार्थे, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• कालः: time
• कालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, मध्यमपुरुषार्थे, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• क्षणः: moment
• क्षणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb: 'thus/likewise')

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• किञ्चित्: anything
• किञ्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किञ्चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; अनिश्चितार्थक (indefinite)

• त्वया: by you / from you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• हीनम्: lacking, devoid
• हीनम्: Karta (Predicate complement/कर्तृपूरक)
• Type: Adjective
• Root: हीन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; विशेषण (predicate adjective)

• त्रैलोक्ये: in the three worlds
• त्रैलोक्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रि + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; द्विगु-समास (त्रयाणां लोकानां समाहारः)

• सचराचरे: with moving and unmoving (beings)
• सचराचरे: Adhikarana (Location qualifier/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: स + चर + अचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; द्वन्द्व-समास (चराश्च अचराश्च)

Speaker

Brahmā (Parameṣṭhin) addressing the Devī (Kapilā/Parameśvarī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: A cosmic stuti scene: Brahmā (lotus-born) praises Kapilā/Revā as Time itself—year, month, moment—while the three worlds (devas, humans, beings, mountains, rivers) appear as a vast panorama within her presence.

Characters & Entities

• Saṃvatsara
• Māsa
• Kāla
• Kṣaṇa
• Trailokya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Goddess is immanent in all existence; recognizing her pervasion sanctifies one’s view of the world and one’s dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā (Narmadā) section frames the teaching, but this verse itself is a universal declaration rather than a tīrtha-description.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is directly mentioned; it is a metaphysical affirmation within a hymn.