Previous Mantra
Next Mantra

Shukla Yajur Veda — Adhyaya 5, Mantra 33

Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Path-lord/ṛta-threshold powers (often construed under Agni/Indra/Adhvapति complex)
Chandas: Yajus (prose formula with petition)

स॒मु॒द्रो॒ऽसि वि॒श्वव्य॑चा अ॒जोऽस्येक॑पा॒दहि॑रसि बु॒ध्न्यो वाग॑स्यै॒न्द्रम॑सि॒ सदो॒ऽस्यृत॑स्य द्वारौ॒ मा मा॒ सनता॑प्त॒मध्व॑नामध्वपते॒ प्र मा॑ तिर स्व॒स्ति मे॒ऽस्मिन्प॒थि दे॑व॒याने॑ भूयात्

samu̱dró ’si vi̱śvávyacā ajó ’sy ékapād áhír asi budhnyò vā́g asy aindrám asi sadó ’sy ṛtásya dvā́rau | mā́ mā́ sanátāptam ádhvanām adhva̱pate prá mā tir svastí me ’smín pathí deva̱yā́ne bhūyāt

汝为大海,遍满一切。汝为不生者(aja),独足者。汝为深渊之蛇(budhnya)。汝为言语之因陀罗力(aindram);汝为萨达斯(sadas,祭会之座)。汝为ṛta之双门。噫,道路之主(adhvapati)!于古道之行旅,勿使我受灼害;请渡我而过。愿我于此通神之道(devayāna)上得安泰。

स॒मु॒द्रः॑ असि । वि॒श्व-व्य॑चा । अ॒जः असि । एक॑-पा॒त् । अहिः॑ असि । बु॒ध्न्यः । वाक् । अस्य । ऐ॒न्द्रम् असि । सदः॑ असि । ऋ॒तस्य॑ । द्वारौ॑ । मा । मा॒ । सनत॑-आ॒प्तम् । अध्व॑नाम् । अध्व॑-पते । प्र । मा॒ । तिर । स्व॒स्ति । मे॒ । अ॒स्मिन् । प॒थि । दे॒व॒-याने॑ । भूयात् ।

समुद्रःocean
समुद्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
विश्वव्यचाall-pervading / pervading the universe
विश्वव्यचा:
Kartā
TypeAdjective
Rootविश्वव्यचस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास)
अजःthe unborn; (also) a goat (here: unborn)
अजः:
Kartā
TypeNoun
Rootअज (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
एकपात्one-footed
एकपात्:
Kartā
TypeAdjective
Rootएकपाद् (प्रातिपदिक)
अहिःserpent
अहिः:
Kartā
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
बुध्न्यःof the deep; belonging to the bottom (budhna)
बुध्न्यः:
Kartā
TypeAdjective
Rootबुध्न्य (प्रातिपदिक)
वाक्of speech
वाक्:
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
अस्यof this (of it)
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऐन्द्रम्Indra’s; belonging to Indra
ऐन्द्रम्:
Kartā
TypeAdjective
Rootऐन्द्र (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
सदःseat; assembly; (ritual) hall
सदः:
Kartā
TypeNoun
Rootसदस् (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
द्वारौtwo doors/gates
द्वारौ:
Kartā
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
माme
मा:
Karma
TypePronoun
Rootमा (अस्मद्-प्रातिपदिक, द्वितीया एकवचनम्; एन्क्लिटिक)
सनतfrom of old; ever
सनत:
TypeIndeclinable
Rootसनत् (अव्यय; ‘from of old/ever’)
आतप्तम्scorched; heated; tormented
आतप्तम्:
Karma
TypeParticiple/Adjective
Rootआ-तप् (धातु) → आतप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
अध्वनाम्of paths/journeys
अध्वनाम्:
TypeNoun
Rootअध्वन् (प्रातिपदिक)
अध्वपतेO lord of the path
अध्वपते:
Sampradāna (सम्बोधन-प्रयोगः)
TypeNoun
Rootअध्वपति (प्रातिपदिक)
प्रforth; forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
माme
मा:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक, द्वितीया एकवचनम्; एन्क्लिटिक)
तिरcarry across; help (me) cross
तिर:
TypeVerb
Rootतॄ/तॄ (धातु; ‘to cross over’) → तिर (वेदिक-आज्ञार्थ/लोट्-रूप, मध्यमपुरुष एकवचनम्)
स्वस्तिwell-being; auspiciousness
स्वस्ति:
TypeIndeclinable
Rootस्वस्ति (अव्यय/निपात)
मेfor me / my
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पथिon the path
पथि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपथिन् (प्रातिपदिक)
देवयानेon the god-going (divine) way
देवयाने:
Adhikaraṇa
TypeAdjective/Noun
Rootदेवयान (प्रातिपदिक)
भूयात्may it be; may it become
भूयात्:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
A
Adhvapati (Lord of Paths)
Ṛta (cosmic order) as “the two doors of Ṛta”
S
Samudra (Ocean) / Viśvavyacā (All-pervading)
A
Aja Ekapād (Unborn One-footed)
A
Ahi Budhnya (Serpent of the depth)
I
Indra (through “Indram”)
S
Sadas