Mantra 24
Rishi: Traditional Śukla-Yajurvedic attribution; not explicitly marked here
Devata: Āditya/Sūrya as ‘cakṣus’ (the divine eye)
Chandas: Mixed: opening pāda-like line + repeated benedictory clauses (yajus style with ṛgvedic cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
तच्चक्षु॑र्दे॒वहि॑तं पु॒रस्ता॑च्छु॒क्रमुच्च॑रत् । पश्ये॑म श॒रद॑ः श॒तं जीवे॑म श॒रद॑ः श॒तᳪ शृणु॑याम श॒रद॑ः श॒तं प्र ब्र॑वाम श॒रद॑ः श॒तमदी॑नाः स्याम श॒रद॑ः श॒तं भूय॑श्च श॒रद॑ः श॒तात्
Transliteration
tác cákṣur deváhitaṃ purástāc chukrám úccarat | páśyema śarádaḥ śatáṃ jīvéma śarádaḥ śatáṃ śṛṇúyāma śarádaḥ śatáṃ prá bravāma śarádaḥ śatám adīnā́ḥ syāma śarádaḥ śatáṃ bhū́yaś ca śarádaḥ śatā́t
Translation
那由天所安立之眼——光明者——自东方升起。愿我等得见百个秋季；愿我等生存百个秋季；愿我等聆听百个秋季；愿我等宣说百个秋季；愿我等百个秋季不衰不败——且更逾百个秋季。
Padapatha (Word Analysis)
तत् । चक्षुः । देव-हितम् । पुरस्तात् । शुक्रम् । उत्-चरत् । पश्येम । शरदः । शतम् । जीवेम । शरदः । शतम् । शृणुयाम । शरदः । शतम् । प्र । ब्रवाम । शरदः । शतम् । अ-दीनाः । स्याम । शरदः । शतम् । भूयः । च । शरदः । शतात्
Word by Word
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चक्षुःeye; sight
चक्षुः:
Kartā
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
देवहितम्placed by the gods; divinely set
देवहितम्:
Kartā
TypeAdjective
Rootदेव-हित (प्रातिपदिक; ‘हित’ = √धा (हित) ‘placed’)
पुरस्तात्in front; from the east/fore
पुरस्तात्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपुरस् + तात् (अव्ययीभाव)
शुक्रम्bright; shining
शुक्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
उत्up; forth
उत्:
—
TypePreverb
Rootउत्
चरत्moved; went forth
चरत्:
—
TypeVerb
Root√चर् (चरति)
पश्येमmay we see
पश्येम:
—
TypeVerb
Root√पश् (पश्यति)
शरदःautumns; years
शरदः:
Karma
TypeNoun
Rootशरद् (प्रातिपदिक)
शतम्a hundred
शतम्:
Karma
TypeNumeral
Rootशत (प्रातिपदिक)
जीवेमmay we live
जीवेम:
—
TypeVerb
Root√जीव् (जीवति)
शरदःyears
शरदः:
Karma
TypeNoun
Rootशरद्
शतम्a hundred
शतम्:
Karma
TypeNumeral
Rootशत
शृणुयामmay we hear
शृणुयाम:
—
TypeVerb
Root√श्रु (शृणोति)
शरदःyears
शरदः:
Karma
TypeNoun
Rootशरद्
शतम्a hundred
शतम्:
Karma
TypeNumeral
Rootशत
प्रforth; clearly
प्र:
—
TypePreverb
Rootप्र
ब्रवामmay we speak
ब्रवाम:
—
TypeVerb
Root√ब्रू (ब्रवीति)
शरदःyears
शरदः:
Karma
TypeNoun
Rootशरद्
शतम्a hundred
शतम्:
Karma
TypeNumeral
Rootशत
अदीनाःnot dejected; unbroken
अदीनाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअ-दीन (प्रातिपदिक)
स्यामmay we be
स्याम:
—
TypeVerb
Root√अस् (भवति/अस्ति)
शरदःyears
शरदः:
Karma
TypeNoun
Rootशरद्
शतम्a hundred
शतम्:
Karma
TypeNumeral
Rootशत
भूयःmore; further
भूयः:
—
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय/तुलनात्मक-प्रयोगः)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
शरदःyears
शरदः:
Karma
TypeNoun
Rootशरद्
शतात्from (beyond) a hundred
शतात्:
Apādāna
TypeNumeral
Rootशत (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ā
Āditya/Sūrya (as Cakṣus)D
Devas (as ‘devahita’—god-ordained)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes