Shukla Yajur Veda — Adhyaya 30, Mantra 6
Rishi: Traditional: Yājñavalkya-lineage
Devata: Abstract powers (Nṛtta, Gīta, Dharma, Narīṣṭā, Narma, Hāsa, Ānanda, Pramada, Medhā, Dhairya)
Chandas: Catalogue-prose (yajus-style)
Samhita Patha (Devanagari)
नृ॒त्ताय॑ सू॒तं गी॒ताय॑ शैलू॒षं धर्मा॑य सभाच॒रं न॒रिष्ठा॑यै भीम॒लं न॒र्माय॑ रे॒भᳪ हसा॑य॒ कारि॑मान॒न्दाय॑ स्त्रीष॒खं प्र॒मदे॑ कुमारीपु॒त्रं मे॒धायै॑ रथका॒रं धै॑र्याय॒ तक्षा॑णम्
Transliteration
nṛttā́ya sūtáṃ gītā́ya śailūṣáṃ dhármāya sabhācaráṃ naríṣṭāyai bhīmaláṃ nármāya rebháṃ hásāya kārím ānandā́ya strī-sakháṃ pramáde kumārī-putráṃ médhāyai rathakārám dhaíryāya tákṣāṇam
Translation
献给舞蹈者——苏多（Sūta）；献给歌唱者——戏伶（Śailūṣa）；献给法度——常入议会者；献给那丽什塔（Narīṣṭā）——可畏之人；献给戏谑——诋毁者；献给笑乐——机巧的营作者；献给欢悦——女子之伴；献给放纵——未婚少女之子；献给慧智——造车匠；献给坚忍——木工（匠）。
Padapatha (Word Analysis)
नृ॒त्ताय॑ । सू॒तम् । गी॒ताय॑ । शै॒लू॒षम् । धर्मा॑य । स॒भा॒च॒रम् । न॒रिष्ठा॑यै । भी॒म॒लम् । न॒र्माय॑ । रे॒भम् । हसा॑य । कारि॑म् । आ॒न॒न्दाय॑ । स्त्री॒-स॒खम् । प्र॒मदे॑ । कु॒मा॒री॒-पु॒त्रम् । मे॒धायै॑ । र॒थ॒-का॒रम् । धै॑र्याय । तक्षा॑णम् ।
Word by Word
नृत्तायfor dancing
नृत्ताय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootनृत्त (प्रातिपदिक) < √नृत् (नृत्तौ) (धातु-आधार)
सूतम्a charioteer / bard (sūta)
सूतम्:
Karma
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
गीतायfor singing
गीताय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootगीत (प्रातिपदिक) < √गै (गायने) (कृदन्त: क्त)
शैलूषम्an actor / mime
शैलूषम्:
Karma
TypeNoun
Rootशैलूष (प्रातिपदिक)
धर्मायfor dharma / righteousness
धर्माय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
सभाचरम्one who moves in the assembly; court-attendant
सभाचरम्:
Karma
TypeNoun
Rootसभाचर (प्रातिपदिक) = सभा + चर
नरिष्ठायैfor manly excellence / best of men (as an abstract)
नरिष्ठायै:
Sampradāna
TypeNoun
Rootनरिष्ठा (प्रातिपदिक)
भीमलम्a formidable one; (name/epithet) Bhīmala
भीमलम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीमल (प्रातिपदिक)
नर्मायfor jest / sport
नर्माय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootनर्म (प्रातिपदिक)
रेभम्a praiser/singer; (name/epithet) Rebha
रेभम्:
Karma
TypeNoun
Rootरेभ (प्रातिपदिक)
हसायfor laughter
हसाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootहास (प्रातिपदिक) < √हस् (हासे)
कारिमानन्दायfor the joy of making/doing (productive delight)
कारिमानन्दाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootकारिमानन्द (प्रातिपदिक) = कारिमन् + आनन्द
स्त्रीषखम्a woman’s companion; gallant
स्त्रीषखम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्त्रीषख (प्रातिपदिक) = स्त्री + सख
प्रमदेfor delight / for a lovely woman (pramadā)
प्रमदे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootप्रमदा (प्रातिपदिक)
कुमारीपुत्रम्son of an unmarried girl
कुमारीपुत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुमारीपुत्र (प्रातिपदिक) = कुमारी + पुत्र
मेधायैfor intelligence / wisdom
मेधायै:
Sampradāna
TypeNoun
Rootमेधा (प्रातिपदिक)
रथकारम्a chariot-maker
रथकारम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथकार (प्रातिपदिक) = रथ + कार
धैर्यायfor steadfastness / courage
धैर्याय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootधैर्य (प्रातिपदिक) < धीर (भाव)
तक्षाणम्a carpenter / wood-worker
तक्षाणम्:
Karma
TypeNoun
Rootतक्षन् (प्रातिपदिक) < √तक्ष् (तक्षणे)
Entities Mentioned
N
Nṛtta (Dance)G
Gīta (Song)D
Dharma (Law/Order)N
NarīṣṭāN
Narma (Jest)H
Hāsa (Laughter)Ā
Ānanda (Delight)P
Pramada (Wantonness)M
Medhā (Intelligence)D
Dhairya (Firmness)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes