Shukla Yajur Veda — Adhyaya 28, Mantra 27
Rishi: Yājñavalkya-tradition (school attribution)
Devata: Indra (with Pūṣan-association)
Chandas: Bṛhatī
Samhita Patha (Devanagari)
होता॑ यक्षत्सुब॒र्हिषं॑ पूष॒ण्वन्त॒मम॑र्त्य॒ᳪ सीद॑न्तं ब॒र्हिषि॑ प्रि॒येऽमृतेन्द्रं॑ वयो॒धस॑म् । बृ॒ह॒तीं छन्द॑ इन्द्रि॒यं त्रि॑व॒त्सं गां वयो॒ दध॒द्वेत्वाज्य॑स्य॒ होत॒र्यज॑
Transliteration
hótā yákṣat subárhiṣaṃ pūṣaṇvántam amártyaṃ sī́dantaṃ bárhiṣi priyé ’mṛté índraṃ vayodhásam | bṛhatī́ṃ chánda indriyáṃ trivátsaṃ gā́ṃ váyo dádhad vétv ā́jyasya hótar yája
Translation
愿祭司（Hotṛ）奉祭因陀罗（Indra），赐予生命之力者——草席铺设善美者（su-barhiṣ），与普尚（Pūṣan）相随者，不死者；坐于祭草之上，于不死之座为所爱者。布里哈蒂（Bṛhatī）为其韵律；此处显现因陀罗之威能：施与三重产犊之牛群与精力，愿他趋近酥油；噢，祭司，行祭！
Padapatha (Word Analysis)
होता । यक्षत् । सुबर्हिषम् । पूषण्वन्तम् । अमर्त्यम् । सीदन्तम् । बर्हिषि । प्रिये । अमृते । इन्द्रम् । वयोधसम् । बृहतीम् । छन्दः । इन्द्रियम् । त्रिवत्सम् । गाम् । वयः । दधत् । वेतु । आज्यस्य । होतः । यज
Word by Word
होताthe Hotṛ-priest
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक) < √हु (जुहोति)
यक्षत्let him worship / offer
यक्षत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (यजँ देवपूजासंगतिकरणदानेषु)
सु-बर्हिषम्(him) of good sacred grass / with good barhis
सु-बर्हिषम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसु- (उपसर्ग) + बर्हिस् (प्रातिपदिक)
पूषण्वन्तम्accompanied by Pūṣan
पूषण्वन्तम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootपूषण्वत् (प्रातिपदिक: ‘having Pūṣan’)
अमर्त्यम्immortal
अमर्त्यम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअ-मर्त्य (प्रातिपदिक)
सीदन्तम्sitting down
सीदन्तम्:
कर्म
TypeParticiple
Root√सद् (षदँ विशरणगत्यवसादनेषु)
बर्हिषिon the sacred grass
बर्हिषि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक)
प्रियेdear, beloved
प्रिये:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
अमृतेimmortal, deathless
अमृते:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वयोधसम्life/strength-bestowing
वयोधसम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootवयो-धस् (प्रातिपदिक; ‘strength-giving / life-supporting’)
बृहतीम्the Bṛhatī (metre)
बृहतीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootबृहती (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
कर्म
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्belonging to Indra / powerful
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
त्रिवत्सम्three-year-old (having three calves/years)
त्रिवत्सम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootत्रि-वत्स (प्रातिपदिक)
गाम्a cow
गाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
वयःvitality / life
वयः:
कर्म
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
दधत्bearing, bestowing
दधत्:
कर्तृ
TypeParticiple
Root√धा (डुधाञ् धारणपोषणयोः)
एतुlet (him) come
एतु:
क्रिया
TypeVerb
Root√इ (इण् गतौ)
आज्यस्यof ghee
आज्यस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक)
होतरीat/with the Hotṛ
होतरी:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
यजworship! offer!
यज:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (यजँ)
Entities Mentioned
I
IndraP
PūṣanA
Agni (Hotṛ-function)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes