Shukla Yajur Veda — Adhyaya 25, Mantra 7
Rishi: Yājñavalkya (traditional)
Devata: Pūṣan, Apas (Waters), and various creature/ailment classes as bandhu terms
Chandas: Yajus (prose formula)
Samhita Patha (Devanagari)
पू॒षणं॑ वनि॒ष्ठुना॑ऽन्धा॒हीन्त्स्थू॑लगु॒दया॑ स॒र्पान्गुदा॑भिर्वि॒ह्रुत॑ आ॒न्त्रैर॒पो व॒स्तिना॒ वृष॑णमा॒ण्डाभ्यां॒ वाजि॑न॒ᳪ शेपे॑न प्र॒जाᳪ रेत॑सा॒ चाषा॑न् पि॒त्तेन॑ प्रद॒रान् पा॒युना॑ कू॒श्माञ्छ॑कपिण्डैः
Transliteration
pū́ṣaṇaṃ vaniṣṭhúnā ’ndhāhī́nt sthū́la-gudáyā sarpā́n gudā́bhir víhruta ā́ntraiḥ apó vástinā vṛ́ṣaṇam āṇḍā́bhyām vā́jinaṃ śépena prajā́ṃ rétasā cā́ṣān píttena pradarā́n pāyúnā kūṣmā́ñ śakapiṇḍaíḥ
Translation
以膀胱安置普尚（Pūṣan）；以臀部粗厚处安置盲蛇；以臀安置诸蛇；以肠安置蜿蜒者；以膀胱安置诸水；以双睾安置雄健者；以阳具安置骏马；以精液安置子嗣；以胆汁安置裂伤与溃破；以肛门安置南瓜（kūṣmāṇḍa）与粪团。
Padapatha (Word Analysis)
पूषणम् । वनिष्ठुना । अन्धाहीन् । स्थूल-गुदया । सर्पान् । गुदाभिः । विह्रुतः । आन्त्रैः । अपः । वस्तिना । वृषणम् । अण्डाभ्याम् । वाजिनम् । शेपेन । प्रजाम् । रेतसा । चाषान् । पित्तेन । प्रदरान् । पायुना । कूष्मान् । शक-पिण्डैः
Word by Word
पूषणम्Pūṣan (the deity), as object
पूषणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
वनिष्ठुनाwith a wooden implement/club (vaniṣṭhu)
वनिष्ठुना:
करण
TypeNoun
Rootवनिष्ठु (प्रातिपदिक)
अन्धाःthe blind (persons)
अन्धाः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootअन्ध (प्रातिपदिक)
आtowards; unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
हिःindeed; for
हिः:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
इन्(Vedic particle, emphatic)
इन्:
—
TypeIndeclinable
Rootइन् (निपात; वैदिक)
स्थूलगुदयाःthose having thick anus (coarse-bodied)
स्थूलगुदयाः:
कर्तृ
TypeAdjective (bahuvrīhi, used substantively)
Rootस्थूलगुद (प्रातिपदिक; स्थूल + गुद)
सर्पान्serpents
सर्पान्:
कर्म
TypeNoun
Rootसर्प (प्रातिपदिक)
गुदाभिःwith the anuses
गुदाभिः:
करण
TypeNoun
Rootगुद (प्रातिपदिक)
विह्रुतःdragged out; pulled apart
विह्रुतः:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootवि-हृ (धातु) / विहृत (कृदन्त)
आन्त्रैःwith the intestines
आन्त्रैः:
करण
TypeNoun
Rootआन्त्र (प्रातिपदिक)
अपःwaters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
वस्तिनाwith the bladder
वस्तिना:
करण
TypeNoun
Rootवस्ति (प्रातिपदिक)
वृषणम्the testicle(s)
वृषणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृषण (प्रातिपदिक)
अण्डाभ्याम्with the two eggs/testes
अण्डाभ्याम्:
करण
TypeNoun
Rootअण्ड (प्रातिपदिक)
वाजिनम्the vigorous one; the steed/strong one
वाजिनम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
शेपेनwith the penis
शेपेन:
करण
TypeNoun
Rootशेप (प्रातिपदिक)
प्रजाम्offspring; progeny
प्रजाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
रेतसाwith semen
रेतसा:
करण
TypeNoun
Rootरेतस् (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
आशान्hopes; desires
आशान्:
कर्म
TypeNoun
Rootआशा (प्रातिपदिक)
पित्तेनwith bile
पित्तेन:
करण
TypeNoun
Rootपित्त (प्रातिपदिक)
प्रदरान्discharges/fluxes; ailments (pradara)
प्रदरान्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रदर (प्रातिपदिक)
पायुनाwith the rectum/anus
पायुना:
करण
TypeNoun
Rootपायु (प्रातिपदिक)
कूष्मान्gourds/pumpkins
कूष्मान्:
कर्म
TypeNoun
Rootकूष्म (प्रातिपदिक)
शकपिण्डैःwith dung-balls; fecal lumps
शकपिण्डैः:
करण
TypeNoun
Rootशकपिण्ड (प्रातिपदिक; शक + पिण्ड)
Entities Mentioned
P
PūṣanĀ
Āpas (Waters)V
Vṛṣan (the Virile One)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes