Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 23

पञ्चावरणमार्गस्थं योगेश्वरस्तोत्रम्

Pañcāvaraṇa-mārga Stotra to Yogeśvara Śiva

Devanagari script

शिवानुभावौ सर्वज्ञौ शिवज्ञानामृताशिनौ । तृप्तौ परस्परं स्निग्धौ शिवाभ्यां नित्यसत्कृतौ

Transliteration

śivānubhāvau sarvajñau śivajñānāmṛtāśinau | tṛptau parasparaṃ snigdhau śivābhyāṃ nityasatkṛtau

Translation

二者皆安住于对湿婆的直接证悟，具足全知，并以湿婆智慧之甘露为食而得滋养。恒常满足，彼此慈爱，常受湿婆与其圣能（Śakti）礼敬。

Word by Word

• शिव-अनुभावौ: (the two) having Śiva’s majesty/power
• शिव-अनुभावौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + अनुभाव (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुष: शिवस्य अनुभावः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

• सर्वज्ञौ: all-knowing
• सर्वज्ञौ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + ज्ञ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: समासः (कर्मधारय: सर्वं जानातीति); पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

• शिव-ज्ञान-अमृत-आशिनौ: feeding on the nectar of Śiva-knowledge
• शिव-ज्ञान-अमृत-आशिनौ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + ज्ञान (प्रातिपदिक) + अमृत (प्रातिपदिक) + अश् (धातु)
• Form: समासः (तत्पुरुष-श्रृङ्खला; ‘शिवज्ञानम्’ (षष्ठी/कर्मधारय-भाव), ‘शिवज्ञानामृतम्’ (तत्पुरुष), ‘अमृताशिन्’ (उपपद-समास)); कृदन्त: शतृ/इन्-प्रत्यय-प्रातिपदिक ‘आशिन्’ (eater); पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

• तृप्तौ: satisfied
• तृप्तौ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तृप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; तृप् धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

• परस्परम्: mutually
• परस्परम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: परस्परम् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; परस्पर-सम्बन्धे क्रियाविशेषण (reciprocal adverb)

• स्निग्धौ: affectionate
• स्निग्धौ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्निग्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; स्निह् धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

• शिवाभ्याम्: by the two Śivas (Śiva and Umā)
• शिवाभ्याम्: Karaṇa/Agent-Instrument (करण)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), द्विवचन

• नित्य-सत्कृतौ: always honored
• नित्य-सत्कृतौ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नित्य (प्रातिपदिक) + सत्कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; सत् + कृ धातु)
• Form: समासः (कर्मधारय: नित्यं सत्कृतौ); कृदन्त (क्त-प्रत्यय ‘सत्कृत’), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Mantra: शिवानुभावौ सर्वज्ञौ शिवज्ञानामृताशिनौ । तृप्तौ परस्परं स्निग्धौ शिवाभ्यां नित्यसत्कृतौ

Type: stotra

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva
• Parvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It praises the Shaiva ideal of liberation: the soul becomes inwardly fulfilled through Śiva-anubhava (direct realization) and śiva-jñāna, resulting in contentment, purity of relationship, and divine grace (Śiva-Śakti’s honoring).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Linga/Saguṇa worship is a doorway to śiva-jñāna: through steady devotion and contemplation of Śiva’s presence, the devotee is ‘nourished by the nectar of knowledge’ and matures from external worship to inner realization of Pati (Śiva).

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The verse points to japa and contemplation that ripen into Shiva-jnana—especially Panchakshara (Om Namaḥ Śivāya) with focused meditation on Śiva, supported by Shaiva disciplines such as bhasma (tripuṇḍra) and rudrākṣa when aligned with devotion and right understanding.