Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 9

अग्निकार्य-होमविधिः

Agnikārya and Homa Procedure

अग्रेण कुण्डाभिमुखीं किंचिदुत्सृज्य मेखलाम् । नोत्सेधनियमो वेद्याः सा मार्दी वाथ सैकती

agreṇa kuṇḍābhimukhīṃ kiṃcidutsṛjya mekhalām | notsedhaniyamo vedyāḥ sā mārdī vātha saikatī

应将mēkhalā(圣带)略置于前,面向kuṇḍa(圣火坑),并在前方留出少许空隙。须知其高度与隆起并无定规;可用泥土制成,亦可用沙土制成。

अग्रेणforward/in front
अग्रेण:
Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति-प्रयोगेण क्रियाविशेषणवत् (instrumental used adverbially): ‘in front/forward’
कुण्डाभिमुखीम्facing the kuṇḍa (fire-pit)
कुण्डाभिमुखीम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुण्ड + अभिमुखिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (मेखलाम् इत्यस्य); समासः कुण्डस्य अभिमुखी इति षष्ठी-तत्पुरुष
किञ्चित्a little
किञ्चित्:
Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकिञ्चित् (अव्यय)
Formपरिमाणार्थक-अव्यय (a little)
उत्सृज्यhaving left (aside)
उत्सृज्य:
Purvakala (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootउत् + √सृज् (धातु)
Formल्यप्-अव्यय (absolutive): ‘having left/letting go’
मेखलाम्the mekhalā (ring/belt boundary)
मेखलाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमेखला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
उत्सेधनियमःa rule regarding height (elevation)
उत्सेधनियमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउत्सेध + नियम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः उत्सेधस्य नियमः इति षष्ठी-तत्पुरुष
वेद्याःof the altar
वेद्याः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootवेदि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; ‘of the altar (vedī)’
साthat (altar)
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
मार्दीmade of clay/earth (mṛd)
मार्दी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमार्दी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सा इत्यस्य)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (or)
अथor else
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formविकल्प/अनन्तरार्थक-अव्यय (or else/and then)
सैकतीmade of sand
सैकती:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसैकती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सा इत्यस्य)

Suta Goswami

Tattva Level: pasha

S
Shiva

FAQs

It teaches that external ritual boundaries support inner purity and focus, but Shiva’s grace is not restricted by rigid measurements—devotion and correct intention are primary.

In Saguna Shiva worship, orderly preparation of the worship-space (including the kuṇḍa-facing boundary or mekhalā) is part of honoring Shiva’s presence in the rite, while acknowledging flexibility in non-essential details.

It suggests a practical guideline for setting the ritual boundary-band near the fire-pit—kept slightly forward and kuṇḍa-facing—made simply from clay or sand, emphasizing disciplined but adaptable pūjā preparation.