न्यासत्रैविध्य-भूतशुद्धि-प्रक्रिया (Threefold Nyāsa and the Procedure of Elemental Purification)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । न्यासस्तु त्रिविधः प्रोक्तः स्थित्युत्पत्तिलयक्रमात् । स्थितिर्न्यासो गृहस्थानामुत्पत्तिर्ब्रह्मचारिणाम् । यतीनां संहृतिन्यासो वनस्थानां तथैव च । स एव भर्तृहीनायाः कुटुंबिन्याः स्थितिर्भवेत्

优波摩纽（Upamanyu）说：“安置法（nyāsa）被教为三种，依次为住持（sthiti）、出生（utpatti）与摄收/融归（saṃhṛti）。居家者（gṛhastha）当行住持之安置；梵行者（brahmacārin）当行出生之安置；出离者（yati）当行摄收之安置，林栖者（vānaprastha）亦复如是。此住持之安置，同样适用于无夫之居家妇人。”

Verse 3

कन्यायाः पुनरुत्पत्तिं वक्ष्ये न्यासस्य लक्षणम् । अंगुष्ठादिकनिष्ठांतं स्थितिन्यास उदाहृतः । दक्षिणांगुष्ठमारभ्य वामांगुष्ठान्तमेव च । उत्पत्तिन्यास आख्यातो विपरीतस्तु संहृतिः

今当宣说为令“童女”（Kanyā，圣力Śakti）再度显现之“安置法”（nyāsa）之相。自拇指起，至小指终者，名为“住持安置”（sthiti-nyāsa）。自右手拇指始，至左手拇指终者，称为“生起安置”（utpatti-nyāsa）；其逆次第者，即“摄灭安置”（saṃhṛti-nyāsa）。

Verse 5

सबिंदुकान्नकारादीन्वर्णान्न्यस्येदनुक्रमात् । अंगुलीषु शिवं न्यस्येत्तलयोरप्यनामयोः । अस्त्रन्यासं ततः कृत्वा दशदिक्ष्वस्त्रमंत्रतः । निवृत्त्यादिकलाः पञ्च पञ्चभूतस्वरूपिणीः

当依次安置（nyāsa）自“那”（na）起之诸字，并与点音（bindu）相合。继而于诸指及两掌安置圣湿婆（Śiva），以得无病安泰。随后行“武器安置”（astra-nyāsa），并以阿斯特罗真言（Astra-mantra）遍施十方。由“离退”（Nivṛtti）起之五种卡拉（kalā），当观为五大元素之自性。

Verse 7

पञ्चभूताधिपैस्सार्धं ततच्चिह्नसमन्विताः । हृत्कण्टतालुभ्रूमध्यब्रह्मरन्ध्रसमाश्रयाः । तद्तद्बीजेन संग्रंथीस्तद्तद्बीजेषु भावयेत् । तासां विशोधनार्थाय विद्यां पञ्चाक्षरीं जपेत्

与五大之主宰同在，并具各自之标识，这些内在之力安住于心、喉、上腭、眉间与梵孔（brahma-randhra，顶门之窍）。应以各自的种子音观想诸结（granthi），于其本有之bīja中摄心而修。为令其清净，当持诵五字明（Pañcākṣarī）：“南无湿婆耶”（Namaḥ Śivāya）。

Verse 9

निरुद्ध्वा प्राणवायुं च गुणसंख्यानुसारतः । भूतग्रंथिं ततश्छिद्यादस्त्रेणैवास्त्रमुद्रया । नाड्या सुषुम्नयात्मानं प्रेरितं प्राणवायुना । निर्गतं ब्रह्मरन्ध्रेण योजयेच्छिवतेजसा

依诸guṇa之次第而摄持命风（prāṇa-vāyu）之后，当以瑜伽之“武器”并以武器印（astra-mudrā）封印，斩断诸大之结（bhūta-granthi）。自我由命气推动，经由中脉（suṣumnā nāḍī）而上，出离于梵孔（brahma-randhra）者，应与湿婆之光焰（tejas）相合为一。

Verse 11

विशोष्य वायुना पश्चाद्देहं कालाग्निना दहेत् । ततश्चोपरिभावेन कलास्संहृत्य वायुना । देहं संहृत्य वै दग्धं कलास्स्पृष्ट्वा सहाब्धिना । प्लावयित्वामृतैर्देहं यथास्थानं निवेशयेत्

先以风神（Vāyu）之力使身躯枯槁，继而以时火（Kālāgni，时间之火）焚烧其身。随后以向上之内摄，凭风神收摄诸kalā（生命之分力），并将虽已焚尽之身撤回；再令诸kalā与海洋之理相触，使甘露（amṛta）充溢其身，复安置于其本位。

Verse 13

अथ संहृत्य वै दग्धः कलासर्गं विनैव तु । अमृतप्लावनं कुर्याद्भस्मीभूतस्य वै ततः । ततो विद्यामये तस्मिन्देहे दीपशिखाकृतिम् । शिवान्निर्गतमात्मानं ब्रह्मरंध्रेण योजयेत्

随后，收摄一切作用，焚尽身识，而不再生起诸“迦罗”(kalā)的任何流出，应于已成灰烬者行“甘露灌溉”。继而，在那由明知所成之身中，当由梵孔(brahma-randhra)将已融入湿婆、形如灯焰的自我(ātman)合而为一。

Verse 15

देहस्यान्तः प्रविष्टं तं ध्यात्वा हृदयपंकजे । पुनश्चामृतवर्षेण सिंचेद्विद्यामयं वपुः । ततः कुर्यात्करन्यासं करशोधनपूर्वकम् । देहन्यासं ततः पश्चान्महत्या मुद्रया चरेत्

观想彼已入于身内、安住心莲之中者，当再以甘露之雨沐浴由真言所成之身。继而先净其手，行手安置（kara-nyāsa）。随后行身安置（deha-nyāsa），并以大印（mahā-mudrā）继续修持。

Verse 17

अंगन्यासं ततः कृत्वा शिवोक्तेन तु वर्त्मना । वर्णन्यासं ततः कुर्याद्धस्तपादादिसंधिषु । षडंगानि ततो न्यस्य जातिषट्कयुतानि च । दिग्बंधमाचरेत्पश्चादाग्नेयादि यथाक्रमम्

随后依主湿婆所示之道，行支分安置（aṅga-nyāsa）。继而于手、足及诸肢关节处行字母安置（varṇa-nyāsa）。再将六支（六种真言辅分）与六类音声（jāti）一并安置，随后行方位封缚（dig-bandha），自火神方（阿耆尼方）起，依次而行。

Verse 19

यद्वा मूर्धादिपञ्चांगं न्यासमेव समाचरेत् । तथा षडंगन्यासं च भूतशुद्ध्यादिकं विना । एवं समासरूपेण कृत्वा देहात्मशोधनम् । शिवभावमुपागम्य पूजयेत्परमेश्वरम्

或者，只行自顶首起的五分安置（五支nyāsa）；同样也可行六支安置（ṣaḍ-aṅga-nyāsa），而不必具备如元素净化（bhūta-śuddhi）等繁复前行。如此以略法净化身与我，入于湿婆之境，当礼拜供养至上自在主帕拉梅湿伐罗。

Verse 21

अथ यस्यास्त्यवसरो नास्ति वा मतिविभ्रमः । स विस्तीर्णेन कल्पेन न्यासकर्म समाचरेत् । तत्राद्यो मातृकान्यासो ब्रह्मन्यासस्ततः परः । तृतीयः प्रणवन्यासो हंसन्यासस्तदुत्तरः

今若有人具足时机与闲暇——或心意纷乱——当依广仪而修安置（nyāsa）之业。于此广法中，先行母音字母安置（Mātṛkā-nyāsa），次为梵安置（Brahma-nyāsa）。第三为圣音安置（Praṇava-nyāsa），其后为“汉萨”安置（Haṃsa-nyāsa）。

Verse 22

अध्याय

此处标示“章”（adhyāya），即经典的分章体例；关于湿婆（Śiva）的教诲依此编排，以便循序学习与观修。

Verse 23

पञ्चमः कथ्यते सद्भिर्न्यासः पञ्चाक्षरात्मकः । एतेष्वेकमनेकं वा कुर्यात्पूजादि कर्मसु । अकारं मूर्ध्नि विन्यस्य आकारं च ललाटके । इं ईं च नेत्रयोस्तद्वतुं ऊं श्रवणयोस्तथा

第五法，为贤善者所称赞，名为由五音节构成的安置法（nyāsa）。于礼拜供养等行持中，可作其中一种，亦可多种并修。将‘a’安于头顶，将‘ā’安于额上；同样将‘i’与‘ī’安于双目，将‘u’与‘ū’安于双耳。

Verse 25

ऋं ःं कपोलयोश्चैव ऌअं ॡं नासापुटद्वये । एमेमोष्ठद्वयोरोमौं दंतपंक्तिद्वयोः क्रमात् । अं जिह्वायामथो तालुन्यः प्रयोज्यो यथाक्रमम् । कवर्गं दक्षिणे हस्ते न्यसेत्पञ्चसु संधिषु

将种子音‘ṛṃ’与‘ḥṃ’安置于双颊；‘ḷaṃ’与‘ḹṃ’安置于双鼻孔。依次将‘e’与‘me’安于双唇，将‘omauṃ’安于上下两列牙齿。继而将‘aṃ’安于舌上，将‘yaḥ’安于上腭，悉依仪轨。随后把‘ka’字母群安置于右手五处关节。

Verse 27

चवर्गं च तथा वामहस्तसंधिषु विन्यसेत् । टवर्गं च तवर्गं च पादयोरुभयोरपि । पफौ तु पार्श्वयोः पृष्ठे नाभौ चापि बभौ ततः । न्यसेन्मकारं हृदये त्वगादिषु यथाक्रमम्

当将Ca组字母安置于左手诸关节；Ṭa组与Ta组安置于双足。Pa与Pha安置于两胁；继而Ba与Bha安置于背部，并亦安于脐处。随后将Ma安置于心中，并按次第于皮肤等诸处继续安置——以nyāsa净化此身，奉为湿婆礼敬之器。

Verse 29

यकरादिसकारांतान्न्यसेत्सप्तसु धातुषु । हंकारं हृदयस्यांतः क्षकारं भ्रूयुगांतरे । एवं वर्णान्प्रविन्यस्य पञ्चाशद्रुद्रवर्त्मना । अंगवक्त्रकलाभेदात्पञ्च ब्रह्माणि विन्यसेत्

行者当以安置法（nyāsa）将自“ya”至“sa”的诸字安于身中七种体质。将“ha”安于心内，将“kṣa”安于两眉之间。如此，沿着五十音之“鲁陀罗之道”正确安置诸字之后，再安置“五梵”（五Brahman），依肢分、面相与神圣能量（kalā）而分别。

Verse 31

करन्यासाद्यमपि तैः कृत्वा वाथ न वा क्रमात् । शिरोवदनहृद्गुह्यपादेष्वेतानि कल्पयेत् । ततश्चोर्ध्वादिवक्त्राणि पश्चिमांतानि कल्पयेत् । ईशानस्य कलाः पञ्च पञ्चस्वेतेषु च क्रमात्

以彼等真言行手部安置（kara-nyāsa）及诸预备法——或依次第，或不拘次第——当将其安置于头、面、心、隐密处与足。其后，应观想诸面，自上方起，至西方而终。在此五处，应依次安置伊舍那（Īśāna）之五种迦罗（kalā，神力分位）。

Verse 33

ततश्चतुर्षु वक्त्रेषु पुरुषस्य कला अपि । चतस्रः प्रणिधातव्याः पूर्वादिक्रमयोगतः । हृत्कंठांसेषु नाभौ च कुक्षौ पृष्ठे च वक्षसि । अघोरस्य कलाश्चाष्टौ पादयोरपि हस्तयोः

随后，于四面之上，亦当依从东面起的正次第，安置普鲁沙（Puruṣa）相之四种迦罗。应安立于心、喉、肩、脐、腹、背与胸。又复，阿伽罗（Aghora）之八种迦罗，当安置于双足，并亦安置于双手。

Verse 35

पश्चात्त्रयोःदशकलाः पायुमेढ्रोरुजानुषु । जंघास्फिक्कटिपार्श्वेषु वामदेवस्य भावयेत् । घ्राणे शिरसि बाह्वोश्च कल्पयेत्कल्पवित्तमः । अष्टत्रिंशत्कलान्यासमेवं कृत्वानुपूर्वशः

其后，通晓仪轨者应依次观想十三种卡拉（kalā），安置于肛门、生殖器、两股与双膝；于小腿、臀部、腰际与两胁，当观想婆摩提婆（Vāmadeva）之临在。又当将（诸卡拉）安置于鼻、头与双臂。如是按次第完成三十八卡拉之安置（nyāsa），行者循序渐进而行。

Verse 37

पश्चात्प्रणवविद्धीमान्प्रणवन्यासमाचरेत् । बाहुद्वये कूर्परयोस्तथा च मणिबन्धयोः । पार्श्वोदरोरुजंघेषु पादयोः पृष्ठतस्तथा । इत्थं प्रणवविन्यासं कृत्वा न्यासविचक्षणः

其后，通达圣音“普拉纳瓦”（Praṇava，唵）之智者，应行普拉纳瓦之安置（nyāsa）。当安于双臂、肘部及腕部；安于两胁与腹部、两股与小腿、双足，并亦安于背部。如是布置普拉纳瓦-nyāsa，精通安置法者遂继续行持（礼拜/观修）。

Verse 39

हंसन्यासं प्रकुर्वीत शिवशास्त्रे यथोदितम् । बीजं विभज्य हंसस्य नेत्रयोर्घ्राणयोरपि । विभज्य बाहुनेत्रास्यललाटे घ्राणयोरपि । कक्षयोः स्कन्धयोश्चैव पार्श्वयोस्तनयोस्तथा

应依《湿婆派》圣典所说，如法修行“哈ṃ萨安置”（Haṃsa-nyāsa）。将“Haṃsa”之种子音分开，安置于双眼与双鼻孔；亦复分布于双臂、双眼、口与额，并亦安于鼻孔；继而安于腋下、双肩、身体两侧，以及胸部。

Verse 41

कठ्योः पाण्योर्गुल्फयोश्च यद्वा पञ्चांगवर्त्मना । हंसन्यासमिमं कृत्वा न्यसेत्पञ्चाक्षरीं ततः । यथा पूर्वोक्तमार्गेण शिवत्वं येन जायते । नाशिवः शिवमभ्यस्येन्नाशिवः शिवमर्चयेत्

于髋部、双手与踝部——或依五支之道——先行此“哈ṃ萨安置法（Haṃsa-nyāsa）”，继而安置“般遮阿克沙利（Pañcākṣarī）”真言。依前所说之法，由此生起“成就为湿婆之境”：未成（被成就为）湿婆者，不应修习湿婆；未成湿婆者，不应礼拜湿婆。

Verse 43

नाशिवस्तु शिवं ध्यायेन्नाशिवम्प्राप्नुयाच्छिवम् । तस्माच्छैवीं तनुं कृत्वा त्यक्त्वा च पशुभावनाम् । शिवो ऽहमिति संचिन्त्य शैवं कर्म समाचरेत् । कर्मयज्ञस्तपोयज्ञो जपयज्ञस्तदुत्तरः

心不成于湿婆者，不当观想湿婆；不归向湿婆者，亦不能得湿婆。是故，当令自身化为湿婆派之身，舍弃被缚灵魂之兽性之想（paśu-bhāva）。当念：“我属湿婆”，继而修行湿婆之法。其所说者：以正行作祭（karma-yajña）、以苦行为祭（tapo-yajña），而更胜于此者，为持咒诵念之祭（japa-yajña）。

Verse 44

ध्यानयज्ञो ज्ञानयज्ञः पञ्च यज्ञाः प्रकीर्तिताः । कर्मयज्ञरताः केचित्तपोयज्ञरताः परे । जपयज्ञरताश्चान्ये ध्यानयज्ञरतास्तथा

以禅定为祭、以智慧为祭——如是宣说五种祭（yajña）。有人专注于业祭（karma-yajña），有人专注于苦行祭（tapo-yajña）；亦有人专注于持诵祭（japa-yajña），同样也有人专注于禅定祭（dhyāna-yajña）。

Verse 46

ज्ञानयज्ञरताश्चान्ये विशिष्टाश्चोत्तरोत्तरम् । क्रमयज्ञो द्विधा प्रोक्तः कामाकामविभेदतः । कामान्कामी ततो भुक्त्वा कामासक्तः पुनर्भवेत् । अकामे रुद्रभवने भोगान्भुक्त्वा ततश्च्युतः

又有人安住于智祭（jñāna-yajña），步步增上，愈加殊胜。次第祭（kramayajña）说有二种：有欲与无欲。逐欲之行者，享受所求之境后，复为乐著所缚而再生；而无欲之道，得至鲁陀罗之居处，虽受彼处天妙之乐，亦不复退堕（不再轮回）。

Verse 48

तपोयज्ञरतो भूत्वा जायते नात्र संशयः । तपस्वी च पुनस्तस्मिन्भोगान् भुक्त्वा ततश्च्युतः । जपध्यानरतो भूत्वा जायते भुवि मानवः । जपध्यानरतो मर्त्यस्तद्वैशिष्ट्यवशादिह

专心于苦行祭（tapo-yajña）者，必生为苦行者（tapasvī），此无疑也；然彼苦行者在彼处享受诸境后，亦会从其位堕落。若专心于持诵与禅定者，则生于人间为人；而此凡人因持诵与禅定之殊胜力，于此世间亦得卓然出众。

Verse 50

ज्ञानं लब्ध्वाचिरादेव शिवसायुज्यमाप्नुयात् । तस्मान्मुक्तो शिवाज्ञप्तः कर्मयज्ञो ऽपि देहिनाम् । अकामः कामसंयुक्तो बन्धायैव भविष्यति । तस्मात्पञ्चसु यज्ञेषु ध्यानज्ञानपरो भवेत्

一旦获得真实之智，便能迅速证得与湿婆的合一（sāyujya）。因此，湿婆为具身者所制定的诸种祭祀业行，对已解脱者不再作为必行之业而系缚。然而本无欲者若与欲望相连，必定复堕束缚。故在五种祭祀之中，应专注于禅观与灵性之智。

Verse 52

ध्यानं ज्ञानं च यस्यास्ति तीर्णस्तेन भवार्णवः । हिंसादिदोषनिर्मुक्तो विशुद्धश्चित्तसाधनः । ध्यानयज्ञः परस्तस्मादपवर्गफलप्रदः । बहिः कर्मकरा यद्वन्नातीव फलभागिनः

具足禅观与真实之智者，得以渡越生有之海（bhava-arnava）。远离暴害等过失，成为净化与陶炼心识的清净器具。故以禅为祭（dhyāna-yajña）最为殊胜，能赐解脱之果（apavarga）。外在的仪式之业不过如仆役，难以多分最高之果。

Verse 54

दृष्ट्वा नरेन्द्रभवने तद्वदत्रापि कर्मिणः । ध्यानिनां हि वपुः सूक्ष्मं भवेत्प्रत्यक्षमैश्वरम् । यथेह कर्मणां स्थूलं मृत्काष्ठाद्यैः प्रकल्पितम् । ध्यानयज्ञरतास्तस्माद्देवान्पाषाणमृण्मयान्

正如在王宫中见到此理一般，此处行仪业者亦复如是。对禅修者（dhyānin）而言，形相微妙，能直接显现为神圣主宰之威德（aiśvarya）。然而如同世间诸仪式所用之粗相，多由泥土、木材等制成；因此，乐于禅祭（dhyāna-yajña）者亦以石像或泥像之神祇作为礼拜的依止。

Verse 56

नात्यंतं प्रतिपद्यंते शिवयाथात्म्यवेदनात् । आत्मस्थं यः शिवं त्यक्त्वा बहिरभ्यर्चयेन्नरः । हस्तस्थं फलमुत्सृज्य लिहेत्कूर्परमात्मनः । ज्ञानाद्ध्यानं भवेद्ध्यानाज्ज्ञानं भूयः प्रवर्तते

若不真实了知湿婆之本性，人便不能圆满证得至上。舍弃安住于自我之内的湿婆，而只礼拜外境者，犹如弃去手中之果，却去舔自己的肘。由正知生禅观；由禅观，智慧又更进一步增长。

Verse 58

तदुभाभ्यां भवेन्मुक्तिस्तस्माद्ध्यानरतो भवेत् । द्वादशान्ते तथा मूर्ध्नि ललाटे भ्रूयुगान्तरे । नासाग्रे वा तथास्ये वा कन्धरे हृदये तथा । नाभौ वा शाश्वतस्थाने श्रद्धाविद्धेन चेतसा

由此二者——修持与智慧——得成解脱；故应乐住禅观。以被信心（śraddhā）贯穿之心，当安置观照于十二终点（dvādaśānta），或于头顶、囟门、额间、两眉之间、鼻尖，或于口中、喉间、心中，或于脐轮——那永恒之处。

Verse 60

बहिर्यागोपचारेण देवं देवीं च पूजयेत् । अथवा पूजयेन्नित्यं लिंगे वा कृतकेपि वा । वह्नौ वा स्थण्डिले वाथ भक्त्या वित्तानुसारतः । अथवांतर्बहिश्चैव पूजयेत्परमेश्वरम् । अंतर्यागरतः पूजां बहिः कुर्वीत वा न वा

应以外在的祭仪与供品礼敬天神与女神。或者也可日日礼拜——于林伽，或于所造之圣像；或于圣火，或于已加持的坛场——随其资财能力，以虔敬之心而行。又可内外并修，礼敬至上主（Parameśvara）。若专注于内祭（antaryāga）者，外在供奉可行亦可不行。