Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 46

श्रद्धामाहात्म्यं तथा देवीप्रश्नः

The Greatness of Śraddhā and Devī’s Question to Śiva

Devanagari script

अथाविरक्तचित्ता ये वर्णिनो मदुपाश्रिताः । ज्ञानचर्याक्रियास्वेव ते ऽधिकुर्युस्तदर्हकाः । द्विधा मत्पूजनं ज्ञेयं बाह्यमाभ्यंतरं तथा । वाङ्मनःकायभेदाच्च त्रिधा मद्भजनं विदुः

Transliteration

athāviraktacittā ye varṇino madupāśritāḥ | jñānacaryākriyāsveva te 'dhikuryustadarhakāḥ | dvidhā matpūjanaṃ jñeyaṃ bāhyamābhyaṃtaraṃ tathā | vāṅmanaḥkāyabhedācca tridhā madbhajanaṃ viduḥ

Translation

如今，那些求道者（梵行者与持戒学子）其心尚未全然离染，却已归依于我——且具其资格——当更勤修于知识之道、正行之道与神圣行持之道。应知对我的礼拜有二：外在与内在。又因对我的奉敬由言语、心意与身行而作，智者亦知我的礼拜为三重。

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)

• अ-विरक्त-चित्ताः: whose minds are not detached
• अ-विरक्त-चित्ताः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्) + विरक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहिः (विरक्तं चित्तं न येषाम्)

• ये: who
• ये: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• वर्णिनः: (those) of the varṇas / practitioners of prescribed order
• वर्णिनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर्णिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• मत्-उपाश्रिताः: having taken refuge in me
• मत्-उपाश्रिताः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + उपाश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (Past Passive Participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (माम् उपाश्रिताः)

• ज्ञान-चर्या-क्रियासु: in knowledge, conduct, and ritual actions
• ज्ञान-चर्या-क्रियासु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक) + चर्या (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; द्वन्द्वः (ज्ञान-चर्या-क्रियाः)

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (emphatic particle)

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• अधिकुर्युः: should apply/perform (more)
• अधिकुर्युः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि-कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• तत्-अर्हकाः: fit/eligible for that
• तत्-अर्हकाः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्हक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (तद् अर्हन्ति ये)

• द्विधा: in two ways
• द्विधा: Prakāra (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: द्विधा (अव्यय)
• Form: संख्यावाचक-क्रियाविशेषण (adverb: in two ways)

• मत्-पूजनम्: worship of me
• मत्-पूजनम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पूजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (मम पूजनम्)

• ज्ञेयम्: is to be known
• ज्ञेयम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: कृदन्त (Gerundive/तव्यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेयार्थ (to be known)

• बाह्यम्: external
• बाह्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बाह्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• आभ्यन्तरम्: internal
• आभ्यन्तरम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आभ्यन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• तथा: and likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/उपमानार्थक-अव्यय (thus/also)

• वाक्-मनः-काय-भेदात्: due to the division into speech, mind, and body
• वाक्-मनः-काय-भेदात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: वाक् (प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक) + काय (प्रातिपदिक) + भेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (वाक्-मनः-कायस्य भेदः, तस्मात्)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• त्रिधा: in three ways
• त्रिधा: Prakāra (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: त्रिधा (अव्यय)
• Form: संख्यावाचक-क्रियाविशेषण (adverb: in three ways)

• मत्-भजनम्: devotion/worship of me
• मत्-भजनम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + भजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (मम भजनम्)

• विदुः: know
• विदुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

Speaker

Lord Shiva (teaching as Pati, the Supreme Lord, within the Vāyavīyasaṃhitā discourse)

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Umāpati

Shakti Dimension

Shakti Form: Umā

Role: nurturing

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that even aspirants not yet fully dispassionate can progress by taking refuge in Shiva and strengthening the triad of jñāna (right understanding), caryā (disciplined conduct), and kriyā (sacred practice), integrating worship outwardly and inwardly through speech, mind, and body.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

External worship aligns with Saguna Shiva and Linga-pūjā—offerings, mantra, and rites—while internal worship points to meditative absorption and inner purification, where the Linga is contemplated as Shiva-consciousness within.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Perform external pūjā with mantra-japa (e.g., the Pañcākṣarī), and cultivate internal worship through mental japa, dhyāna on Shiva, and ethical discipline—so that speech, mind, and body become unified in devotion.