सर्गविभागवर्णनम् (Classification of Creation: the Nine Sargas and the Streams of Beings)

Verse 1

पद्भ्यां चाश्वान्समातंगान् शरभान् गवयान्मृगान् । उष्ट्रानश्वतरांश्चैव न्यंकूनन्याश्च जातयः

由他们的双足生出骏马与雄壮大象，又有舍罗婆（śarabha）、野牛、鹿类、骆驼、骡，以及“娘库”（nyaṅku）等诸多种类的生灵。

Verse 3

पञ्चधा ऽवस्थितः सर्गो ध्यायतस्त्वभिमानिनः । सर्वतस्तमसातीव बीजकुम्भवदावृतः । बहिरन्तश्चाप्रकाशः स्तब्धो निःसंज्ञ एव च । तस्मात्तेषां वृता बुद्धिर्मुखानि करणानि च

造化分处五种状态而停住，那自负者只是观想。浓重黑暗遍覆四方，如种子闭在壳中；内外皆无光明，一切凝滞，宛若无觉。故其智慧、口舌以及诸行动与感知之根，皆被遮蔽而受阻。

Verse 5

तस्मात्ते संवृतात्मानो नगा मुख्याः प्रकीर्तिताः । तं दृष्ट्वाऽसाधकं ब्रह्मा प्रथमं सर्गमीदृशम् । अप्रसन्नमना भूत्वा द्वितीयं सो ऽभ्यमन्यत । तस्याभिधायतः सर्गं तिर्यक्स्रोतो ऽभ्यवर्तत

因此他们被称为最先的“那伽”（Nāga），其性自闭而内收。梵天见此第一创生不堪成就所期之用，心生不悦，遂构想第二创生。当他宣示此创生时，名为“横流”（tiryak-srotas）的众生之流——生命之流横向而行者（禽兽及下类）——便涌现出来。

Verse 7

अन्तःप्रकाशास्तिर्यंच आवृताश्च बहिः पुनः । पश्वात्मानस्ततो जाता उत्पथग्राहिणश्च ते । तमप्यसाधकं ज्ञात्वा सर्गमन्यममन्यत । तदोर्ध्वस्रोतसो वृत्तो देवसर्गस्तु सात्त्विकः

随后诞生了觉知横向者：内有光明，而外被遮覆。于是他们成了“兽性（paśu）”之魂，倾向攀取邪途。知此创生亦不利于灵性成就，他又构想另一创生。于是出现上行之流：天众之创生，属清净的萨埵（sattva）为主。

Verse 9

ते सुखप्रीतिबहुला बहिरन्तश्च नावृताः । प्रकाशा बहिरन्तश्चस्वभावादेव संज्ञिताः । ततो ऽभिध्यायतोव्यक्तादर्वाक्स्रोतस्तु साधकः । मनुष्यनामा सञ्जातः सर्गो दुःखसमुत्कटः

他们多具安乐与欢喜，内外皆不被遮蔽。由其本性，称为“光明者”，内外同然。随后，当那未显（Avyakta）被观想之时，便生起下行之流——奋求成就者；名为“人类”的创生出现，强烈地杂糅着苦。

Verse 11

प्रकाशाबहिरन्तस्ते तमोद्रिक्ता रजो ऽधिकाः । पञ्चमोनुग्रहः सर्गश्चतुर्धा संव्यवस्थितः । विपर्ययेण शक्त्या च तुष्ट्यासिद्ध्या तथैव च । ते ऽपरिग्राहिणः सर्वे संविभागरताः पुनः

这些众生内外皆明，然昏暗之性（tamas）偏盛，激动之性（rajas）尤多。第五创生名为“恩摄/加被”（anugraha），分为四相而立：由颠倒（viparyaya）、由神力（śakti）、由满足（tuṣṭi）、亦由成就（siddhi）。他们皆不取不执（aparigrāhiṇaḥ），并复乐于如法分配与施与（saṃvibhāga）。

Verse 13

खादनाश्चाप्यशीलाश्च भूताद्याः परिकीर्तिताः । प्रथमो महतः सर्गो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गः स उच्यते । वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः

以“khādana”“aśīla”等为首的诸类，被称为属于诸元素众生（bhūta-ādi）之类。第一种创造，是由梵天（Brahmā）——受造秩序之至上主——所引生的“大我”（Mahat）之演化。第二种创造，是诸微细元素（tanmātra）的生成，因此名为“bhūta-sarga”（元素之创造）。第三种创造称为“vaikārika”，被记为诸感官力（aindriyaka）之创造。

Verse 15

इत्येष प्रकृतेः सर्गः सम्भृतो ऽबुद्धिपूर्वकः । मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः । तिर्यक्स्रोतस्तु यः प्रोक्तस्तिर्यग्योनिः स पञ्चमः । तदूर्ध्वस्रोतसः षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः

如是所说：由原质（Prakṛti）而起的创造，最初并非先由分别智而发动。第四种称为“mukhya-sarga”（主要创造），其中以不动之类（草木等）为最先。第五种被宣说为“tiryak-srotas”（横流之道），即畜生之生（动物之类）。其上第六种称“ūrdhva-srotas”（上流之道），被忆念为“deva-sarga”，即诸天之创造。

Verse 17

ततो ऽर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः । अष्टमो ऽनुग्रहः सर्गः कौमारो नवमः स्मृतः । प्राकृताश्च त्रयः पूर्वे सर्गास्ते ऽबुद्धिपूर्वकाः । बुद्धिपूर्वं प्रवर्तन्ते मुख्याद्याः पञ्च वैकृताः

继而有第七种创造，名为“arvāk-srotas”（下流之类），即人类之创造。第八种称为“anugraha”，由神圣恩宠而生的创造。第九种被忆念为“Kaumāra”之创造。先前三种创造为“Prākṛta”（原质之造），在分别智未先起之时而进行；而自“mukhya”（主要）起的五种“Vaikṛta”创造，则以智为先导而展开。

Verse 19

अग्रे ससर्ज वै ब्रह्मा मानसानात्मनः समान् । सनन्दं सनकञ्चैव विद्वांसञ्च सनातनम् । ऋभुं सनत्कुमारञ्च पूर्वमेव प्रजापतिः । सर्वे ते योगिनो ज्ञेया वीतरागा विमत्सराः

在最初之时，梵天——众生之主（Prajāpati）——先从自心意中化生出与自身相似的诸者：善难陀（Sananda）、善迦（Sanaka）、智者善那檀那（Sanātana）、利布（Ṛbhu）以及善达俱摩罗（Sanatkumāra）。他们皆当知为瑜伽行者：离贪著，绝嫉妒。

Verse 21

ईश्वरासक्तमनसो न चक्रुः सृष्टये मतिम् । तेषु सृष्ट्यनपेक्षेषु गतेषु सनकादिषु । स्रष्टुकामः पुनर्ब्रह्मा तताप परमं तपः । तस्यैवं तप्यमानस्य न किंचित्समवर्तत

由于他们的心念系著于主宰（Īśvara），便不将意向转向造化之事。待善迦等诸者离去，对创造之业毫不系念时，仍欲创造的梵天又修行至上的苦行（tapas）。然而即便如此精勤苦修，终究毫无一物显现。

Verse 23

ततो दीर्घेण कालेन दुःखात्क्रोधो व्यजायत । क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः । ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो भूताः प्रेतास्तदाभवन् । सर्वांस्तानश्रुजान्दृष्ट्वा ब्रह्मात्मानमनिंदत

随后，经过漫长岁月，由悲苦生起忿怒。被怒火所摄时，泪滴自双目坠落。由那些泪滴，当下便化生出诸有情，成为布胡塔（Bhūta）与普雷塔（Preta）。见一切由泪而生者，梵天（Brahmā）自责其身。

Verse 25

तस्य तीव्रा ऽभवन्मूर्छा क्रोधामर्षसमुद्भवा । मूर्छितस्तु जहौ प्राणान्क्रोधाविष्टः प्रजापतिः । ततः प्राणेश्वरो रुद्रो भगवान्नीललोहितः । प्रसादमतुलं कर्तुं प्रादुरासीत्प्रभोर्मुखात्

因忿怒与受挫的傲慢而起，猛烈的昏厥攫住了他。被嗔怒所缠的生主（Prajāpati）昏迷倒下，甚至舍离了生命之气。于是，鲁陀罗——诸气（prāṇa）之主、薄伽梵尼罗罗希多（Nīlalohita）——自至尊之主的面容中显现，为赐予无比的恩典。

Verse 27

दशधा चैकधा चक्रे स्वात्मानं प्रभुरीश्वरः । ते तेनोक्ता महात्मानो दशधा चैकधा कृताः । यूयं सृष्टा मया वत्सा लोकानुग्रहकारणात् । तस्मात्सर्वस्य लोकस्य स्थापनाय हिताय च

至上主宰、无上自在天（Īśvara）使自身显现：既为“一”，亦为“十相”。那些大灵者受其教诲，也同样成十而复归一。“汝等为我所造，爱子们，为怜悯诸世界之故；故当为一切世界之安立与福祉而行。”

Verse 29

प्रजासन्तानहेतोश्च प्रयतध्वमतन्द्रिताः । एवमुक्ताश्च रुरुदुर्दुद्रुवुश्च समन्ततः । रोदनाद्द्रावणाच्चैव ते रुद्रा नामतः स्मृताः । ये रुद्रास्ते खलु प्राणा ये प्राणास्ते महात्मकाः

“为使众生繁衍，当勤勉精进，勿生懈怠。”受此训示，他们哭泣，又向四方奔走。因其哭号（rodana）与使万物奔散（drāvaṇa），故被称念为“鲁陀罗”（Rudra）。实则诸鲁陀罗即是诸气（prāṇa）；而诸气乃大灵之力，维系有身之生命。

Verse 31

ततो मृतस्य देवस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । घृणी ददौ पुनः प्राणान्ब्रह्मपुत्रो महेश्वरः । प्रहृष्टवदनो रुद्रः प्राणप्रत्यागमाद्विभोः । अभ्यभाषत विश्वेशो ब्रह्माणं परमं वचः

随后，对那无有生息而倒卧的天神梵天——至上座（Parameṣṭhin）——大自在天摩诃提婆，亦名“梵天之子”（鲁陀罗），以慈悲再度复还其诸气（prāṇa）。见那大能者生命回归，鲁陀罗面露欢悦；继而，宇宙之主毗湿维湿伐罗（Viśveśvara）对梵天宣说至妙之言。

Verse 33

माभैर्माभैर्महाभाग विरिंच जगतां गुरो । मया ते प्राणिताः प्राणाः सुखमुत्तिष्ठ सुव्रत । स्वप्नानुभूतमिव तच्छ्रुत्वा वाक्यं मनोहरम् । हरं निरीक्ष्य शनकैर्नेत्रैः फुल्लाम्बुजप्रभैः

“莫惧，莫惧，伟大的毗利因遮（梵天），诸世界之师。由我使你的生命之气复归——善誓者啊，欢然起身。”听到这悦耳之语，恍若梦中所历，他以如盛开莲华般光辉的双目，缓缓凝望哈罗（湿婆）。

Verse 35

तथा प्रत्यागतप्राणः स्निग्धगम्भीरया गिरा । उवाच वचनं ब्रह्मा तमुद्दिश्य कृताञ्जलिः । त्वं हि दर्शनमात्रेण चानन्दयसि मे मनः । को भवान् विश्वमूर्त्या वा स्थित एकादशात्मकः

于是梵天仿佛重得生气，以柔和而深沉的声音合掌对祂说道：“仅仅得见于你，我心便充满欢喜（阿难陀）。你是谁——以宇宙为身而安住，立于‘十一’之性者？”

Verse 37

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा व्याजहार महेश्वरः । स्पृशन् काराभ्यां ब्रह्माणं सुसुखाभ्यां सुरेश्वरः । मां विद्धि परमात्मानं तव पुत्रत्वमागतम् । एते चैकादश रुद्रास्त्वां सुरक्षितुमागताः

听罢其言，大自在天摩诃湿伐罗答道。天神之主以两只慈和之手轻触梵天，说：“当知我为至上之我（Paramātman），以‘子’之关系来到你前。此十一位鲁陀罗亦为护持你而来。”

Verse 39

तस्मात्तीव्रामिमाम्मूर्छां विधूय मदनुग्रहात् । प्रबुद्धस्व यथापूर्वं प्रजा वै स्रष्टुमर्हसि । एवं भगवता प्रोक्तो ब्रह्मा प्रीतमना ह्यभूत् । नानाष्टकेन विश्वात्मा तुष्टाव परमेश्वरम्

“因此，凭我的恩惠，抖落这强烈的昏厥。像从前那样苏醒吧——你确实堪当创造众生。”蒙世尊如是开示，梵天心生欢喜；而作为世界之我者，以多种八句颂（aṣṭaka）赞颂至上自在主帕拉梅湿伐罗。

Verse 41

ब्रह्मोवाच । नमस्ते भगवन् रुद्र भास्करामिततेजसे । नमो भवाय देवाय रसायाम्बुमयात्मने । शर्वाय क्षितिरूपाय नन्दीसुरभये नमः

梵天说道：顶礼世尊鲁陀罗，你的无量光辉如同太阳。顶礼婆伐（Bhava）天主，你的自性遍满精髓与诸水。顶礼舍尔瓦（Śarva），以大地为形；并顶礼难提（Nandī），诸天之中无畏者。

Verse 42

ईशाय वसवे तुभ्यं नमस्स्पर्शमयात्मने । पशूनां पतये चैव पावकायातितेजसे । भीमाय व्योमरूपाय शब्दमात्राय ते नमः । उग्रायोग्रस्वरूपाय यजमानात्मने नमः । महादेवाय सोमाय नमोस्त्वमृतमूर्तये

顶礼于您，伊沙（Īśa），瓦苏（Vasu）——内住之神力，自性显为触觉。顶礼于您，帕舒帕提（Paśupati），众生之主——超越光辉之圣火。顶礼于您，毗摩（Bhīma），可畏者——形同无垠苍穹，乃声音之精髓。顶礼于您，乌格罗（Ugra），猛烈者——安住为祭主内在之我。顶礼于大天（Mahādeva），顶礼于苏摩（Soma）——不死甘露（amṛta）之化身。

Verse 44

एवं स्तुत्वा महादेवं ब्रह्मा लोकपितामहः । प्रार्थयामास विश्वेशं गिरा प्रणतिपूर्वया । भगवन् भूतभव्येश मम पुत्र महेश्वर । सृष्टिहेतोस्त्वमुत्पन्नो ममांगे ऽनंगनाशनः

如是赞颂大天（Mahādeva）之后，梵天——诸世界之祖父——以恭敬俯伏之言祈请毗湿韦沙（Viśveśa）： “世尊啊，统御过去与未来者；大自在天（Maheśvara）啊，我之子；阿难伽那沙那（Ananga-nāśana），毁灭迦摩（Kāma）者——为成就创造之因，您从我自身之躯显现而出。”

Verse 46

तस्मान्महति कार्येस्मिन् व्यापृतस्य जगत्प्रभो । सहायं कुरु सर्वत्र स्रष्टुमर्हसि स प्रजाः । तेनैषां पावितो देवो रुद्रस्त्रिपुरमर्दनः । बाढमित्येव तां वाणीं प्रतिजग्राह शंकरः

“因此，宇宙之主啊，既然您正投入这伟大的事业，愿您处处为助；您确实堪能生出这些众生（prajā）。” 因此请求，毁灭特里普拉（Tripura）之鲁陀罗神欢喜，净化并成就他们的意愿；而商羯罗（Śaṅkara）领受其言，说道：“如是。”

Verse 48

ततस्स भगवान् ब्रह्मा हृष्टं तमभिनंद्य च । स्रष्टुं तेनाभ्यनुज्ञातस्तथान्याश्चासृजत्प्रजाः । मरीचिभृग्वंगिरसः पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजन्मनसैव च

于是，具福德的梵天欢喜赞叹祂。既蒙祂许可而行创造，梵天又生出其他众生。仅以意念，便化生出摩利支（Marīci）、婆利古（Bhṛgu）、安祇罗（Aṅgiras）、普罗娑底耶（Pulastya）、普罗诃（Pulaha）、克罗图（Kratu）、达刹（Dakṣa）、阿特里（Atri）与婆悉吒（Vasiṣṭha）。

Verse 49

पुरस्तादसृजद्ब्रह्मा धर्मं संकल्पमेव च । इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा द्वादशादौ प्रकीर्तिताः । सह रुद्रेण संभूताः पुराणा गृहमेधिनः

在最初，梵天创造了法（Dharma），也创造了誓愿之力——三迦尔帕（Saṅkalpa）。他们被宣称为梵天十二位最先的儿子之一。诸子与鲁陀罗一同显现——皆为古老的始祖，护持家主之道（gṛhamedhin）。

Verse 51

तेषां द्वादश वंशाः स्युर्दिव्या देवगणान्विताः । प्रजावन्तः क्रियावन्तो महर्षिभिरलंकृताः । अथ देवासुरपित्ःन्मनुष्यांश्च चतुष्टयम् । सह रुद्रेण सिसृक्षुरंभस्येतानि वै विधिः

由他们生起十二支族系——具天界之性，众天神随侍——子嗣繁盛，勤行神圣之业，并为大圣仙所庄严。其后，造化之主毗提（Vidhī/梵天）与鲁陀罗同心，欲自原初之水中化出四类：诸天、阿修罗、皮特里（祖灵）与人类。

Verse 53

स सृष्ट्यर्थं समाधाय ब्रह्मात्मानमयूयुजत् । मुखादजनयद्देवान् पित्ःंश्चैवोपपक्षतः । जघनादसुरान् सर्वान् प्रजनादपि मानुषान् । अवस्करे क्षुधाविष्टा राक्षसास्तस्य जज्ञिरे

为成就创造之业，他入于深定，使自身契合梵天之境（创造的原理）。由其口生诸天；由其胁生皮特里（祖父灵）。由其髋生一切阿修罗；由其生殖处生人类。由其秽余之物，则生出饥渴所逼的罗刹。

Verse 55

पुत्रास्तमोरजःप्राया बलिनस्ते निशाचराः । सर्पा यक्षास्तथा भूता गंधर्वाः संप्रजज्ञिरे । वयांसि पक्षतः सृष्टाः पक्षिणो वक्षसो ऽसृजत् । मुखतोजांस्तथा पार्श्वादुरगांश्च विनिर्ममे

“你的诸子多以惰性（tamas）与激性（rajas）为主——强力之众，夜行其间。蛇类、夜叉、部多与乾闼婆亦皆圆满出生。飞鸟由双翼而出；有翼之类由胸膛而造。由口塑成人类；由两胁亦化作蛇形之族。”

Verse 57

औषध्यः फलमूलानि रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे । गायत्रीं च ऋचं चैव त्रिवृत्साम रथंतरम्

由那至上主宰的毛发，生出诸般药草，以及一切果实与根茎；又生出神圣的伽雅特丽、梨俱（Ṛk）诸颂、三重（Trivṛt）娑曼与罗檀多罗（Rathantara）圣歌。

Verse 59

अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान्मुखात् । यजूंषि त्रैष्टुभं छंदःस्तोमं पञ्चदशं तथा । बृहत्साम तथोक्थं च दक्षिणादसृजन्मुखात् । सामानि जगतीछंदः स्तोमं सप्तदशं तथा

由其最先之口，他造作阿耆尼什托摩（Agniṣṭoma）——诸祭之首；并生出夜柔（Yajus）诸式，连同特里什图布（Triṣṭubh）韵律与十五重颂式（stoma）。由其右口，他化出布里哈特娑曼（Bṛhat Sāman）与乌克塔（Uktha）；又生出诸娑曼圣歌、伽迦提（Jagatī）韵律与十七重颂式。

Verse 61

वैरूप्यमतिरात्रं च पश्चिमादसृजन्मुखात् । एकविंशमथर्वाणमाप्तोर्यामाणमेव च । अनुष्टुभं स वैराजमुत्तरादसृजन्मुखात् । उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे

从他西方之口，化出Vairūpya与Atirātra诸仪轨，又生Ekaviṃśa与Āptoryāma诸祭，并连同Atharvan之传承；从他北方之口，生出Vairāja之Anuṣṭubh韵律。又从其肢体之中，诞生种种众生，或尊或卑，各随其位。

Verse 63

यक्षाः पिशाचा गंधर्वास्तथैवाप्सरसां गणाः । नरकिन्नररक्षांसि वयःपशुमृगोरगाः । अव्ययं चैव यदिदं स्थाणुस्थावरजंगमम् । तेषां वै यानि कर्माणि प्राक्सृष्टानि प्रपेदिरे

夜叉、毗舍遮、乾闼婆与诸天女阿普萨罗之众；人类、紧那罗与罗刹；飞鸟、牛畜、野兽与蛇类——诚然，此不坏之造化，或不动、或静住、或行走；各各皆进入自创世之初便被分配的业用与职分之中。

Verse 65

तान्येव ते प्रपद्यंते सृज्यमानाः पुनः पुनः । हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते । तद्भाविताः प्रपद्यंते तस्मात्तत्तस्य रोचते । महाभूतेषु नानात्वमिंद्रियार्थेषु मुक्तिषु

众生一再被造，仍只趋向那些旧有之态——或暴或不暴，或柔或刚，披覆于法与非法、真与不真之中。由此习气所熏成，便堕入相应的行路；故各各喜爱与自身薰染相契之物。于是，大种之中、诸根境界之中，乃至解脱之道中，皆现种种差别。

Verse 67

विनियोगं च भूतानां धातैव व्यदधत्स्वयम् । नाम रूपं च भूतानां प्राकृतानां प्रपञ्चनम् । वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे ऽसौ पितामहः । आर्षाणि चैव नामानि याश्च वेदेषु वृत्तयः

造物主梵天亲自为一切众生安立其所当行之职分，并以判定名与相，展开自然诸元素显现的繁多差别。于最初之时，这位诸世间之祖，正从吠陀圣言本身铸成诸称谓——既有圣仙之名（ārṣa），亦有吠陀中所见的用法与语式。

Verse 69

शर्वर्यंते प्रसूतानां तान्येवैभ्यो ददावजः । यथर्तावृतुलिंगानि नानारूपाणि पर्यये । दृश्यंते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु । इत्येष करणोद्भूतो लोकसर्गस्स्वयंभुवः

在溶灭之夜将尽之时，不生之主（Aja）赐与诸有情以先前同样的器具与能力。正如四时之相依次回返，随轮转而现种种形态；如是，同样的存在状态亦在诸劫（yuga）之初再度显现。此即自生者（Svayambhū）之世界创造，乃由诸作用因——显现之器——而生。

Verse 71

महदाद्योविशेषांतो विकारः प्रकृतेः स्वयम् । चंद्रसूर्यप्रभाजुष्टो ग्रहनक्षत्रमंडितः । नदीभिश्च समुद्रैश्च पर्वतैश्च स मंडितः । परैश्च विविधैरम्यैस्स्फीतैर्जनपदैस्तथा

从“大我”(Mahat)起，直至粗显的诸差别(viśeṣa)，此整个宇宙本身即是原质(Prakṛti)的变现。它受月与日的光辉所庄严，又以诸行星与星宿群而为璎珞；并以江河、海洋、群山为饰，同样也以种种多样、秀美而繁盛的国土与境域而增辉。

Verse 73

तस्मिन् ब्रह्मवने ऽव्यक्तो ब्रह्मा चरति सर्ववित् । अव्यक्तबीजप्रभव ईश्वरानुग्रहे स्थितः । बुद्धिस्कंधमहाशाख इन्द्रियांतरकोटरः । महाभूतप्रमाणश्च विशेषामलपल्लवः

在那梵之森林中，遍知的梵天（Brahmā）以“不显”(Avyakta)之相而行。由不显之种子而生，唯依主宰（Īśvara）的恩 grace 而得安住。其干为觉知原理（buddhi），其巨枝为诸演变；其内穴为诸根（indriya）之幽微运作。其量度为五大（mahābhūta），其叶为清净之差别（viśeṣa）。

Verse 75

धर्माधर्मसुपुष्पाढ्यः सुखदुःखफलोदयः । आजीव्यः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः । द्यां मूर्धानं तस्य विप्रा वदंति खं वै नाभिं चंद्रसूर्यौ च नेत्रे । दिशः श्रोत्रे चरणौ च क्षितिं च सो ऽचिन्त्यात्मा सर्वभूतप्रणेता

此永恒的梵天之树，繁茂于法与非法之花，结出乐与苦之果，成为一切众生的生计所依。诸贤者宣说：其首为天界；其脐为虚空；月与日为其眼；诸方为其耳；大地为其足。彼——自性不可思议——乃一切众生之推动者、引导者与裁定者。

Verse 77

वक्त्रात्तस्य ब्रह्मणास्संप्रसूतास्तद्वक्षसः क्षत्रियाः पूर्वभागात् । वैश्या उरुभ्यां तस्य पद्भ्यां च शूद्राः सर्वे वर्णा गात्रतः संप्रसूताः

由其口中，婆罗门（Brāhmaṇa）出生；由其胸前，刹帝利（Kṣatriya）显现。由其大腿，吠舍（Vaiśya）兴起；由其双足，首陀罗（Śūdra）出现。如此，一切四姓（varṇa）皆从其自身之躯体而流出。