Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 3

रुद्ररथ-निर्माणवर्णनम् / Description of Rudra’s Divine Chariot Construction

Devanagari script

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य व्यासस्य स मुनीश्वरः । सनत्कुमारः प्रोवाच स्मृत्वा शिवपदांबुजम्

Transliteration

sūta uvāca | ityākarṇya vacastasya vyāsasya sa munīśvaraḥ | sanatkumāraḥ provāca smṛtvā śivapadāṃbujam

Translation

苏多说道：如是听闻毗耶娑之言后，那位圣贤之主——萨那特库玛罗——忆念湿婆的莲花圣足，随即开口宣说。

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद — Perfect, 3rd person, Singular

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक — Indeclinable; quotative particle

• आकर्ण्य: having heard
• आकर्ण्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√कर्ण्/कृ (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (absolutive), पूर्वकालिक क्रिया — Gerund ‘having heard’

• वचः: words/speech
• वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular

• तस्य: of him/of that (person)
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन — Pronoun, Masculine, Genitive, Singular

• व्यासस्य: of Vyāsa
• व्यासस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Genitive, Singular

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Pronoun, Masculine, Nominative, Singular

• मुनि-ईश्वरः: lord of sages
• मुनि-ईश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘मुनीनां ईश्वरः’

• सनत्-कुमारः: Sanatkumāra
• सनत्-कुमारः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सनत् (प्रातिपदिक) + कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular; कर्मधारय-नामसमासः (proper name)

• प्रोवाच: spoke
• प्रोवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद — Perfect, 3rd person, Singular

• स्मृत्वा: having remembered
• स्मृत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive), पूर्वकालिक क्रिया — Gerund ‘having remembered’

• शिव-पद-अम्बुजम्: Śiva’s lotus-feet
• शिव-पद-अम्बुजम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक) + अम्बुज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘शिवस्य पदाम्बुजम्’

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Mantra Metadata

Mantra: śivapadāṃbujam (smaraṇa of Śiva’s lotus-feet)

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva
• Vyasa
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It shows the Shaiva ideal that true teaching begins with remembrance of Pati—Śiva’s lotus-feet—placing discourse under divine grace and aligning the mind toward liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Remembering Śiva’s lotus-feet expresses Saguna devotion (bhakti with form), the same devotional orientation used in Liṅga-worship, where the worshipper first invokes and mentally approaches Śiva before speaking or acting.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Begin recitation or study with smaraṇa (remembrance) of Śiva—mentally dwelling on Śiva’s feet—optionally preceded by Panchākṣarī japa (Om Namaḥ Śivāya) and a brief dhyāna.