Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 24

त्रिपुरदीक्षाविधानम् — Tripura Dīkṣā: Prescriptive Procedure

Chapter on the Ordinance of Initiation

ततस्स मुंडी परिपालयन्हरेराज्ञां तथा निर्मितवांश्च शिष्यान् । यथास्वरूपं चतुरस्तदानीं मायामयं शास्त्रमपाठयत्स्वयम्

tatassa muṃḍī paripālayanharerājñāṃ tathā nirmitavāṃśca śiṣyān | yathāsvarūpaṃ caturastadānīṃ māyāmayaṃ śāstramapāṭhayatsvayam

其后,蒙迪遵从诃利之命,守护此任,并造就弟子。彼时他依自性而善巧,亲自教授一部由摩耶织成、适合当时的论典,使显现世界的戏游得以循序运行。

ततःthen/thereafter
ततः:
Kālādhi karaṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable adverb)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मुंडीMuṇḍī (the ascetic)
मुंडी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmuṃḍin (मुण्डिन् प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम/विशेष-व्यक्ति)
परिपालयन्protecting/observing
परिपालयन्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpari+√pāl (पाल् धातु) + śatṛ (शतृ)
Formकृदन्त (वर्तमान कृदन्त/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हरेःof Hari
हरेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
आज्ञाम्command
आज्ञाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootājñā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
तथाalso/likewise
तथा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (manner adverb)
निर्मितवान्having created/made
निर्मितवान्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootnir+√mā (मा धातु) + kta-vat (क्तवत्)
Formकृदन्त (past active participle/क्तवत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
शिष्यान्disciples
शिष्यान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśiṣya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
यथाas/according to
यथा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय (manner/comparison)
स्वरूपम्according to (their) own form/nature
स्वरूपम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootsva-rūpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य रूपम्)
चतुरःfour
चतुरः:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootcatur (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (विशेषण)
तदानीम्at that time
तदानीम्:
Kālādhi karaṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadānīm (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
मायामयम्illusory; made of māyā
मायामयम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmāyā-maya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (मायया मयम् = filled with illusion)
शास्त्रम्treatise/teaching
शास्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśāstra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अपाठयत्taught (made them study)
अपाठयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootapa+√paṭh (पठ् धातु) (causative)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative: caused to read/taught)
स्वयम्himself
स्वयम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
Formअव्यय (reflexive adverb)

Suta Goswami

Tattva Level: pasha

Shiva Form: Tatpuruṣa

Role: creative

Cosmic Event: World-order maintained through māyika-śāstra appropriate to the time (yuga-dharma calibration).

V
Vishnu (Hari)
M
Muṇḍī

FAQs

It shows how worldly order is sustained through instruction suited to embodied beings: a “māyāmaya” teaching operates within Māyā to regulate conduct and understanding, while Shaiva Siddhanta ultimately points beyond Māyā to Pati (Shiva) as the liberating Lord.

A māyā-conditioned world needs concrete supports for devotion; Saguna worship—such as reverence to the Shiva-Linga with mantra and ritual—guides disciples from outer discipline toward inner realization, gradually loosening Māyā’s bonds.

The verse implies guru-guided discipline: study with devotion, steady daily worship, and japa that refines the mind—classically supported in Shaiva practice by Panchakshara japa (Om Namaḥ Śivāya) along with purity observances like bhasma and rudrākṣa where applicable.