Mantra 5
Sukta 10.163
Rishi: Kṣema (traditional; variable)
Devata: Yakṣmanāśana (healing-removal power)
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by scan)
Samhita Patha (Devanagari)
मेहनाद्वनंकरणाल्लोमभ्यस्ते नखेभ्यः । यक्ष्मं सर्वस्मादात्मनस्तमिदं वि वृहामि ते ॥
Samhita Patha (IAST)
मेह॑नाद्वनं॒कर॑णा॒ल्लोम॑भ्यस्ते न॒खेभ्य॑: । यक्ष्मं॒ सर्व॑स्मादा॒त्मन॒स्तमि॒दं वि वृ॑हामि ते ॥
Transliteration
méhanād vanaṃkáraṇāl lómabhyas te nakhébhyaḥ | yakṣmáṃ sárvasmād ātmánas tám idáṃ ví vṛhāmi te ||
Translation
从你的尿道之处，从生殖的造作之处；从你的毛发与指甲——我为你撕拔出“耶克什摩”(yakṣma)。从你整个自体——正是这一个——我为你将它连根拔除。
Padapatha (Word Analysis)
मेह॑नात् । व॒न॒म्ऽकर॑णात् । लोम॑ऽभ्यः । ते॒ । न॒खेभ्यः॑ । यक्ष्म॑म् । सर्व॑स्मात् । आ॒त्मनः॑ । तम् । इ॒दम् । वि । वृ॒हा॒मि॒ । ते॒ ॥मेहनात् । वनम्करणात् । लोमभ्यः । ते । नखेभ्यः । यक्ष्मम् । सर्वस्मात् । आत्मनः । तम् । इदम् । वि । वृहामि । ते ॥mehanāt | vanam-karaṇāt | loma-bhyaḥ | te | nakhebhyaḥ | yakṣmam | sarvasmāt | ātmanaḥ | tam | idam | vi | vṛhāmi | te
Word by Word
मेह॑नात्from the bladder/urinary organ
मेह॑नात्:
Apādāna
TypeNoun
Rootमेहन् (प्रातिपदिक) < √मिह्/√मेह् (मूत्रोत्सर्गे)
अवdown, away
अव:
—
TypeIndeclinable
Rootअव
अनंकरणात्from the non-causing (part), from what does not produce (it)
अनंकरणात्:
Apādāna
TypeNoun
Rootअनंकरण (प्रातिपदिक; a-नं-करण ‘not-making/without causing’)
लोमभ्यःfrom the hairs
लोमभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootलोमन् (प्रातिपदिक)
तेof you, your
ते:
—
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
नखेभ्यःfrom the nails
नखेभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootनख (प्रातिपदिक)
यक्ष्मम्consumption/disease (yakṣma)
यक्ष्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootयक्ष्म (प्रातिपदिक)
सर्वस्मात्from every (part)
सर्वस्मात्:
Apādāna
TypeAdjective/Pronoun
Rootसर्व (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)
आत्मनःfrom the body/self
आत्मनः:
Apādāna
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
तम्that (disease)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
इदम्this (here)
इदम्:
—
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
विapart, asunder
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि
वृ॑हामिI tear out / uproot
वृ॑हामि:
Kartā
TypeVerb
Root√वृह् (उन्मूलने/उत्क्षेपे ‘to tear out, uproot’)
तेfor you, from you (dative)
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)