Shloka 8

इन्द्रजित्-लक्ष्मणयुद्धम् तथा वानरप्रोत्साहनम्

Indrajit–Lakshmana Battle and the Rallying of the Vanaras

Devanagari script

एकोऽयंराक्षसेन्द्रस्यपरायणमवस्थितः ।एतच्छेषंबलंतस्यकिंतिष्ठतहरीश्वराः ।।।।

Transliteration

eko 'yaṃ rākṣasendrasya parāyaṇam avasthitaḥ | etac cheṣaṃ balaṃ tasya kiṃ tiṣṭhata harīśvarāḥ ||6.90.8||

Translation

“此一人立于此处，乃罗刹王最后的依凭；这便是他所余的全部兵力。婆那罗诸主啊，你们为何仍然伫立不动？”

Word by Word

• एकः: one/only
• एकः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular

• अयम्: this (one)
• अयम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Pronoun nominative singular

• राक्षसेन्द्रस्य: of the lord of rakshasas
• राक्षसेन्द्रस्य: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (राक्षसानाम् इन्द्रः), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular

• परायणम्: refuge/support
• परायणम्: सम्प्रदान/सम्बन्ध (Predicate complement/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: परायण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; here as predicate nominative/accusative with अवस्थितः

• अवस्थितः: stands/has remained
• अवस्थितः: क्रिया (Predicative action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-√स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; used predicatively ‘stands/is stationed’

• एतत्: this
• एतत्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; demonstrative qualifying शेषम्/बलम्

• शेषम्: remaining
• शेषम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘remaining’ qualifying बलम्

• बलम्: army/strength
• बलम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; Accusative singular as object of implied action

• तस्य: of him/of that (king)
• तस्य: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular

• किम्: why/what
• किम्: प्रश्न (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नवाचक-अव्यय (interrogative particle used adverbially)

• तिष्ठत: do you stand (idle)
• तिष्ठत: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष, बहुवचन; Parasmaipada; imperative-like usage in question

• हरीश्वराः: O leaders of the vanaras
• हरीश्वराः: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (हरीणाम् ईश्वराः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Vocative sense in address

Context

"Oh Vanara leaders! He (Indrajith) is the only one who is left in the Rakshasa army. Why do you stand idle?"

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Vānara leaders
• Rākṣasa-king (Rāvaṇa, implied)
• Indrajit (implied as 'this one')

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma demands timely resolve: when the decisive moment arrives, hesitation can endanger the righteous cause; one must act with clarity and purpose.

What is the narrative situation?

Vibhīṣaṇa urges the Vānara chiefs to press the attack, framing the opponent as the last effective pillar of the enemy’s strength.

Which character virtue is emphasized?

Strategic decisiveness—courage guided by assessment of the battlefield.