Shloka 24

इन्द्रजित्–लक्ष्मण संवादः तथा युद्धप्रवृत्तिः

Indrajit and Lakshmana: War-Boasts, Rebuke, and the Clash

Devanagari script

क्षत्रबन्धुंसदानार्यंरामःपरमदुर्मतिः ।।।।भक्तम्भ्रातरमद्यैवत्वांद्रक्ष्यतिहतंमया ।

Transliteration

kṣatra-bandhuṁ sadā anāryaṁ rāmaḥ parama-durmatiḥ |

bhaktaṁ bhrātaram adyaiva tvāṁ drakṣyati hataṁ mayā ||

Translation

完全误入歧途且卑鄙的罗摩，今日将亲眼看见你——他忠诚的兄弟——死于我手。

Word by Word

• क्षत्रबन्धुम्: (you) kshatriya-in-name-only
• क्षत्रबन्धुम्: Sambodhana-like address / Karma (सम्बोधनार्थक-उपपद / कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षत्रबन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षत्रस्य बन्धुः)

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• अनार्यम्: ignoble
• अनार्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (क्षत्रबन्धुम् इति)

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• परमदुर्मतिः: the utterly wicked-minded one
• परमदुर्मतिः: Apposition to Karta (कर्ता-विशेषण/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: परम-दुर्मति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (परमा च सा दुर्मतिः)

• भक्तम्: devotee
• भक्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भक्त (प्रातिपदिक; √भज् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle used as noun)

• भ्रातरम्: brother
• भ्रातरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अद्य: today
• अद्य: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (today/now)

• एव: indeed
• एव: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• द्रक्ष्यति: will see
• द्रक्ष्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• हतम्: killed
• हतम्: Karma-visheshana (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हत (प्रातिपदिक; √हन् (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-कृदन्त; कर्मणि-भावः (killed)

• मया: by me
• मया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

Context

"Highly stupid Rama will see you, a devoted brother, a true kshatriya ever ignoble, killed by me today."

Characters & Entities

• Indrajit
• Rama
• Lakshmana

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights unethical speech (asatya/abuse): Indrajit maligns Rāma’s character while boasting of killing Lakṣmaṇa. Ramayana dharma treats slander and arrogance as moral faults that accompany unrighteous action.

What is the narrative situation?

Indrajit taunts Lakṣmaṇa by claiming Rāma will soon witness Lakṣmaṇa’s death.

Which character virtue is emphasized?

Lakṣmaṇa’s bhakti and loyalty to his brother are explicitly acknowledged—even an enemy recognizes his devoted service.