Shloka 62

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

Devanagari script

स तंसमीक्ष्यानलरश्मिदीप्तंविसिष्मियेवासवदूतसूनुः ।आवृत्यतंचौषधिपर्वतेन्द्रंतत्रौषधीनांविचयंचकार ।।6.74.62।।

Transliteration

sa taṃ samīkṣyānalaraśmidīptaṃ visiṣmiye vāsavadūtasūnuḥ | āvṛtya taṃ cauṣadhiparvatendraṃ tatrāuṣadhīnāṃ vicayaṃ cakāra || 6.74.62 ||

Translation

见那山岳以如火之光芒炽耀，因陀罗使者之子（哈奴曼）惊叹不已；他环绕药草群山之主，细细察看，欲辨明其中诸药。

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तम्: that
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समीक्ष्य: having looked at
• समीक्ष्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-ईक्ष् (धातु)
• Form: ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्ययभाव कृदन्त (absolutive), 'having observed'

• अनल: fire
• अनल: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अनल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासपूर्वपद

• रश्मि: ray
• रश्मि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रश्मि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासपूर्वपद

• दीप्तम्: blazing
• दीप्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम् इत्यस्य विशेषण

• विसिष्मिये: was astonished
• विसिष्मिये: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मि (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग 'वि'

• वासवदूतसूनुः: son of Vasava's messenger (i.e., son of Vayu)
• वासवदूतसूनुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वासव-दूत-सूनु (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वासवस्य दूतस्य सूनुः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; हनुमान्

• आवृत्य: having circled
• आवृत्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-वृत् (धातु)
• Form: ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्ययभाव कृदन्त (absolutive), 'having gone around/covered'

• तम्: that
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• औषधिपर्वतेन्द्रम्: the lordly herb-mountain
• औषधिपर्वतेन्द्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: औषधि-पर्वत-इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (औषधीनां पर्वतेन्द्रः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (locative adverb)

• औषधीनाम्: of herbs
• औषधीनाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: औषधि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• विचयम्: selection; search
• विचयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विचय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• चकार: did; made
• चकार: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन

Context

Observing the herbs blazing like fire, he was astonished at the herbs on the mountain and went round thinking of the names of herbs (asked by Jambavan).

Characters & Entities

• Hanumān
• Vāsava (Indra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma involves prajñā (discernment) in service: the goal is healing, but it must be pursued with careful identification and responsibility.

What is the narrative situation?

Hanumān reaches the blazing herb-mountain, circles it, and tries to identify the specific herbs needed.

Which character virtue is emphasized?

Viveka (discriminating judgment) allied to devotion to duty—he does not act blindly even under time pressure.