Shloka 1

लङ्काद्वारव्यूहवर्णनम् / Disposition at the Gates of Lanka

Devanagari script

नरवानरराजौतौसतुवायुसुतःकपिः ।जाम्बवानृक्षराजश्चराक्षसश्चविभीषणः ।।।।अङ्गदोवालिपुत्रश्चसौमित्रिश्शरभःकपिः ।सुषेणस्सहदायादोमैन्दोद्विविदएवच ।।।।गजोगवाक्षःकुमुदोनलोऽथपनसस्तथा ।अमित्रविषयंप्राप्तास्समवेतास्समर्धयन् ।।।।

Transliteration

naravānararājau tau sa tu vāyusutaḥ kapiḥ | jāmbavān ṛkṣarājaś ca rākṣasaś ca vibhīṣaṇaḥ ||

aṅgado vāliputraś ca saumitriś śarabhaḥ kapiḥ | suṣeṇaḥ sahadāyādo maindo dvivida eva ca ||

gajo gavākṣaḥ kumudo nalo ’tha panasas tathā | amitraviṣayaṃ prāptāḥ samavetāḥ samardhayan ||

Translation

人与婆那罗之王苏格利婆，与风神之子哈奴曼、熊王贾姆巴梵，以及罗刹毗毗沙那；又有婆利之子安伽陀、萨乌密特利（罗什曼那）、婆那罗舍罗婆、率同族属的苏舍那、迈因达与德毗毗达、伽阇、伽婆叉、库穆达、那罗与般那萨——抵达敌方要塞之境后，众皆会集，共同商议。

Word by Word

• नरवानरराजौ: the king of men and the king of monkeys (Rama and Sugriva)
• नरवानरराजौ: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: नर-वानर-राज (प्रातिपदिक)
• Form: इतरेतर-द्वन्द्व: नरराजश्च वानरराजश्च; पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; Nominative dual

• तौ: those two
• तौ: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; Nominative dual (those two)

• सः: he
• सः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular (he)

• तु: indeed
• तु: सम्बन्ध/अन्वय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; particle (and/indeed)

• वायुसुतः: son of the Wind (Hanuman)
• वायुसुतः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: वायु-सुत (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: वायोः सुतः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular

• कपिः: the monkey
• कपिः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular

• जाम्बवान्: Jāmbavān
• जाम्बवान्: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: जाम्बवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; proper name

• ऋक्षराजः: king of bears
• ऋक्षराजः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: ऋक्ष-राज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: ऋक्षाणां राजा; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular

• च: and
• च: सम्बन्ध/अन्वय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय; conjunction

• राक्षसः: the Rakshasa
• राक्षसः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular

• च: and
• च: सम्बन्ध/अन्वय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय; conjunction

• विभीषणः: Vibhīṣaṇa
• विभीषणः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: विभीषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; proper name

• अङ्गदः: Aṅgada
• अङ्गदः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: अङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; proper name

• वालिपुत्रः: son of Vāli
• वालिपुत्रः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: वालि-पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: वालेः पुत्रः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular

• च: and
• च: सम्बन्ध/अन्वय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय; conjunction

• सौमित्रिः: Saumitrī (Lakshmana)
• सौमित्रिः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; patronymic (Lakṣmaṇa)

• च: and
• च: सम्बन्ध/अन्वय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय; conjunction

• शरभः: Śarabha
• शरभः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: शरभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; proper name

• कपिः: monkey
• कपिः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular (monkey)

• सुषेणः: Suṣeṇa
• सुषेणः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: सुषेण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; proper name

• सहदायादः: with his kinsmen
• सहदायादः: कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सह-दायाद (प्रातिपदिक)
• Form: उपपद-तत्पुरुष: दायादैः सह; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; qualifies सुषेणः

• मैन्दः: Mainda
• मैन्दः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: मैन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; proper name

• द्विविदः: Dvivida
• द्विविदः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: द्विविद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; proper name

• एव: also/indeed
• एव: सम्बन्ध/अन्वय (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; emphatic particle (also/indeed)

• च: and
• च: सम्बन्ध/अन्वय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय; conjunction

• गजः: Gaja
• गजः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; proper name

• गवाक्षः: Gavākṣa
• गवाक्षः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: गवाक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; proper name

• कुमुदः: Kumuda
• कुमुदः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: कुमुद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; proper name

• नलः: Nala
• नलः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: नल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; proper name

• अथ: and then
• अथ: सम्बन्ध/अन्वय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; sequencing particle (then/and)

• पनसः: Panasa
• पनसः: कर्ता (Kartā/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: पनस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; proper name

• तथा: likewise
• तथा: सम्बन्ध/अन्वय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; adverb (likewise/also)

• अमित्रविषयम्: the enemy territory
• अमित्रविषयम्: कर्म (Karma/Object of motion)
• Type: Noun
• Root: अमित्र-विषय (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: अमित्रस्य विषयः; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular (enemy territory)

• प्राप्ताः: having reached
• प्राप्ताः: कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√आप् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP used as past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; Nominative plural (having reached)

• समवेताः: assembled
• समवेताः: कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम्-अव-√इ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; Nominative plural (assembled)

• समर्धयन्: deliberated/consulted
• समर्धयन्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: सम्-√ऋध् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्; (they) deliberated/considered/consulted (contextual)

Context

Sugriva the king of men and monkeys, Hanuman the son of wind god, Jambavan the king of Bears, Vibheeshana, Vali's son Angada, Sarabha, accompanied by his kin Sushena, Mainda, Dwivida, Gaja, Gavaksha, Kumuda, the wise Nala and Panasa arrived at the enemy city and collected together thought like this.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Hanumān
• Vāyu
• Jāmbavān
• Vibhīṣaṇa
• Aṅgada
• Vāli
• Lakṣmaṇa (Saumitrī)
• Śarabha
• Suṣeṇa
• Mainda
• Dvivida
• Gaja
• Gavākṣa
• Kumuda
• Nala
• Panasa
• Laṅkā (enemy stronghold implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is responsible leadership: before violence, righteous allies assemble, consult, and act with shared purpose rather than impulsive aggression.

What is the narrative situation?

Rāma’s coalition (Vānara leaders, Lakṣmaṇa, and Vibhīṣaṇa) reaches the enemy’s territory near Laṅkā and gathers to plan the next step.

Which character virtue is emphasized?

Unity and disciplined counsel—many capable leaders coordinate under a common righteous aim.