Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 125, Shloka 9
पुष्पकारोहणम्
Boarding the Puṣpaka; Honoring the Allies and Departure for Ayodhyā
Devanagari script
हीनंरतिगुणैस्सर्वैरभिहन्तारमाहवे ।सेनात्यजतिसम्विग्नानृपतिंतंनरेश्वरा ।।6.125.9।।
Transliteration
hīnaṃ rati-guṇaiḥ sarvair abhihantāram āhave |
senā tyajati saṃvignā nṛpatiṃ taṃ nareśvarā ||6.125.9||
Translation
王中之王啊，军队在惶惧中会离弃那缺乏诸德、在战场上沦为纯粹杀戮者的君王。
Word by Word
हीनम्devoid/inferior
हीनम्:
कर्म-विशेषण (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Roothīna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying नृपतिम्
रतिगुणैःin virtues/qualities
रतिगुणैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootrati-guṇa (प्रातिपदिक; रति + गुण)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुष: 'रतयः (रमणीयाः) गुणाः' / 'pleasing virtues' (context: virtues)
सर्वैःall
सर्वैः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया, बहुवचन; agreeing with गुणैः
अभिहन्तारम्slayer/one who strikes down
अभिहन्तारम्:
कर्म-विशेषण (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeNoun
Rootabhi-han (धातु) + tṛ (कृत्)
Formतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (agent noun), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying नृपतिम्
आहवेin battle
आहवे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootāhava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
सेनाthe army
सेना:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsenā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्यजतिabandons
त्यजति:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Roottyaj (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
संविग्नाalarmed/distressed
संविग्ना:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootsam-vij (धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त used adjectivally, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifying सेना
नृपतिम्king
नृपतिम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootnṛpati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तम्that
तम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; demonstrative pronoun qualifying नृपतिम्
नरेश्वरO lord of men
नरेश्वर:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootnara-īśvara (प्रातिपदिक; नर + ईश्वर)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष: 'नराणाम् ईश्वरः' (lord of men)
Context
"These forest rangers, all of them have struggled and accomplished success. Reward them with wealth and gems."
Characters & Entities
R
RāmaV
VibhīṣaṇaFAQs
Power without virtue collapses: rājadharma demands moral qualities, otherwise even loyal forces withdraw support.
Rāma warns Vibhīṣaṇa that governance must be grounded in virtue; otherwise followers lose confidence and leave.
Guṇa-sampat (possession of virtues) as the foundation of legitimate authority, beyond mere martial success.