Shloka 31

दशरथदर्शनम् — Dasharatha’s Epiphany and Benedictions

Sarga 122

Devanagari script

एतेसेन्द्रास्त्रयोलोकास्सिद्धाश्चपरमर्षयः ।अभिगम्यमहात्मानमर्चन्तिपुरुषोत्तमम् ।।।।

Transliteration

ete sendrās trayo lokāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ | abhigamya mahātmānam arcanti puruṣottamam ||

Translation

此三界与因陀罗同在，并有悉达与至上圣仙——趋近那大魂的至上之人（普鲁沙乌塔玛）——皆向他致敬礼拜。

Word by Word

• एते: these
• एते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• स-इन्द्राः: with Indra(s)
• स-इन्द्राः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; उपपद-समासवत् (इन्द्रैः सह)

• त्रयः: three
• त्रयः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; लोकाः-विशेषणम्

• लोकाः: worlds
• लोकाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• सिद्धाः: Siddhas
• सिद्धाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: √सिध् (धातु) + सिद्ध (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सिद्ध-गणः

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• परम-ऋषयः: supreme sages
• परम-ऋषयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परम (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मधारयः (परमा ऋषयः)

• अभिगम्य: having approached
• अभिगम्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + √गम् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• महात्मानम्: the great-souled one
• महात्मानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (अव्यय/उपसर्गवत्) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः (महान् आत्मा)

• अर्चन्ति: worship
• अर्चन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अर्च् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन

• पुरुष-उत्तमम्: the best of men
• पुरुष-उत्तमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरुषाणाम् उत्तमः)

Context

"This Indra and also Siddhas, supreme sages who are great souls pay respects to Rama and worship him."

Characters & Entities

• Rāma (implied as puruṣottama)
• Indra
• three worlds (trailokya)
• Siddhas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

True greatness (mahātman) is recognized by the wise and the divine alike; dharma includes reverence toward the highest good, embodied here as puruṣottama.

What is the narrative situation?

Daśaratha elevates Rāma’s stature, stating that even cosmic beings and sages approach and worship him.

Which character virtue is emphasized?

Reverence and recognition of spiritual sovereignty—seeing Rāma as worthy of worship across realms.