Shloka 59

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

Devanagari script

सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः।।5.58.58।।एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा।भूमिशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे।।5.58.59।।रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया।कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी तूर्णमासादिता मया।।5.58.60।।

Transliteration

ekaveṇīdharā dīnā bhartṛcintāparāyaṇā |

bhūmiśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgame || 5.58.59 ||

Translation

她发束成一条辫，凄苦憔悴，心神尽系于夫君之念；她卧于裸地之上，形体渐失血色，宛如寒冬将至时的莲花。

Word by Word

• एकवेणीधरा: wearing a single braid
• एकवेणीधरा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: eka (प्रातिपदिक) + veṇī (प्रातिपदिक) + dharā (धृ-धातुज कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास (एकवेणीं धरतीति)

• दीना: miserable
• दीना: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: dīna (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भर्तृचिन्तापरायणा: absorbed in thoughts of her husband
• भर्तृचिन्तापरायणा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: bhartṛ (प्रातिपदिक) + cintā (प्रातिपदिक) + parāyaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास (भर्तृ-विषया चिन्ता यस्याः सा)

• भूमिशय्या: lying on the ground
• भूमिशय्या: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: bhūmi (प्रातिपदिक) + śayyā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (भूमौ शय्या यस्याः/भूमौ शय्या इव)

• विवर्णाङ्गी: pale-limbed
• विवर्णाङ्गी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: vivarṇa (प्रातिपदिक) + aṅgī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (विवर्णम् अङ्गं यस्याः)

• पद्मिनी: a lotus (female lotus)
• पद्मिनी: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: padminī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इव: like
• इव: Upama-dyotaka (उपमा-द्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: iva (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमा-वाचक निपात (comparative particle)

• हिमागमे: at the coming of winter
• हिमागमे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: hima (प्रातिपदिक) + āgama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (हिमस्य आगमः)

Characters & Entities

• Sītā
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is expressed as unwavering marital fidelity and mental steadiness: even in captivity, Sītā’s mind remains aligned with righteousness and remembrance of Rāma.

What is the narrative situation?

Hanumān describes Sītā’s austere state in the Aśoka grove—hair unadorned, sleeping on the ground, weakened by separation.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s dhṛti (fortitude) and śauca (purity)—a refusal to be drawn into the captor’s world of comfort or compromise.