Shloka 25
लाङ्गूलदाह-पर्यटनम्
The Burning Tail and the Parade through Laṅkā
Devanagari script
यस्त्वया कृतसंवाद स्सीते ताम्रमुखः कपिः।।5.53.25।।लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन स एष परिणीयते।
Transliteration
yas tvayā kṛta-saṃvādaḥ sīte tāmra-mukhaḥ kapiḥ | lāṅgūlena pradīptena sa eṣa pariṇīyate ||5.53.25||
Translation
“悉多啊，那与汝交谈的铜色面猴，如今正被牵着游行，尾巴已被点燃。”
Word by Word
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीयपुरुष-सर्वनाम; तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
कृत-संवादःwho had conversed
कृत-संवादः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + संवाद (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय) ‘कृत’ + तत्पुरुषसमासः (‘संवादः कृतः येन’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कपिः’ इत्यस्य विशेषणम्
सीतेO Sita
सीते:
Address (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
ताम्र-मुखःred-faced
ताम्र-मुखः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootताम्र (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमासः (‘ताम्रं मुखं यस्य’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कपिः’ इत्यस्य विशेषणम्
कपिःthe monkey
कपिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
लाङ्गूलेनwith (his) tail
लाङ्गूलेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootलाङ्गूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
प्रदीप्तेनset ablaze
प्रदीप्तेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootप्र-दीप् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय) ‘प्रदीप्त’; नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘लाङ्गूलेन’ इत्यस्य विशेषणम्
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
एषःthis (one)
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निकटवाचक सर्वनाम
परिणीयतेis being led around
परिणीयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-नी (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive), आत्मनेपदम्; उपसर्गः ‘परि’
Context
"O Sita! the red-faced monkey who conversed with you is being paraded in the streets with his tail set on fire".
Characters & Entities
S
SītāH
HanumānL
lāṅgūla (tail)FAQs
The verse sets up a dharmic response: hearing of another’s suffering, the righteous heart (Sītā) responds with protective prayer rather than despair or hatred.
Sītā is informed that Hanumān, who had met her, is being paraded through Laṅkā with his tail burning.
Sītā’s gratitude and concern for a benefactor—she immediately turns toward protecting Hanumān.