Home›Ramayana›Sundara Kanda›Sarga 51›Shloka 45
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 45

हनूमदुपदेशः रावणस्य च कोपः

Hanuman’s Counsel to Ravana and Ravana’s Wrath

Devanagari script

ब्रह्मा स्वयम्भूश्चतुराननो वा रुद्रस्त्रिणेत्रस्त्रिपुरान्तको वा।इन्द्रो महेन्द्रस्सुरनायको वा त्रातुं न शक्ता युधि रामवध्यम्।।।।

Transliteration

brahmā svayambhūś caturānano vā rudras triṇetras tripurāntako vā |

indro mahendras suranāyako vā trātuṃ na śaktā yudhi rāmavadhyam ||

Translation

即便是自生的四面梵天，或三眼的鲁陀罗、毁灭三城者，或天帝因陀罗、众神之主摩诃因陀罗——在战阵之中，也无人能救罗摩所判为必死之人。

Word by Word
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
कर्ता (Agent) — ‘(even) Brahmā’ as potential doer of saving
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः (कर्तरि); एकवचनम् — masculine; nominative singular
स्वयम्भूःthe self-born (Brahmā)
स्वयम्भूः:
कर्ता (Agent) — apposition to ब्रह्मा
TypeNoun
Rootस्वयम् (अव्यय) + भू (धातु) → स्वयम्भू (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; nominative singular; समासः: स्वयम्-भूः (स्वयमेव भवति इति)
चतुराननःthe four-faced one
चतुराननः:
कर्ता (Agent) — epithet in apposition
TypeNoun
Rootचतुर् (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; nominative singular; समासः: चतुराणनः (चत्वारि आननानि यस्य)
वाor (even)
वा:
समुच्चय/विकल्प-सूचक (Disjunctive particle)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्ययम्; विकल्पार्थक-निपातः — indeclinable particle expressing alternative/emphasis (‘or/even’)
रुद्रःRudra (Śiva)
रुद्रः:
कर्ता (Agent) — another possible savior (negated later)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; nominative singular
त्रिणेत्रःthe three-eyed one
त्रिणेत्रः:
कर्ता (Agent) — epithet in apposition to रुद्रः
TypeNoun
Rootत्रि (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; nominative singular; समासः: त्रिणेत्रः (त्रीणि नेत्राणि यस्य)
त्रिपुरान्तकःslayer of Tripura
त्रिपुरान्तकः:
कर्ता (Agent) — epithet in apposition to रुद्रः
TypeNoun
Rootत्रिपुर (प्रातिपदिक) + अन्तक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; nominative singular; समासः: त्रिपुरस्य अन्तकः (षष्ठी-तत्पुरुषः)
वाor (even)
वा:
समुच्चय/विकल्प-सूचक
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्ययम्; विकल्पार्थक-निपातः — indeclinable disjunctive particle
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्ता (Agent) — another possible savior (negated)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; nominative singular
महेन्द्रःMahendra (great Indra)
महेन्द्रः:
कर्ता (Agent) — epithet in apposition to इन्द्रः
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; nominative singular; समासः: महेन्द्रः (महान् इन्द्रः)
सुरनायकःleader of the gods
सुरनायकः:
कर्ता (Agent) — epithet in apposition to इन्द्रः
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक) + नायक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; nominative singular; समासः: सुराणां नायकः (षष्ठी-तत्पुरुषः)
वाor (even)
वा:
समुच्चय/विकल्प-सूचक
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्ययम्; विकल्पार्थक-निपातः — indeclinable disjunctive particle
त्रातुम्to save
त्रातुम्:
प्रयोजन/कर्म-भाव (Purpose infinitive)
TypeVerb
Rootत्रा (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्तम् (तुमन्तम्) — infinitive; धातुः: त्रा (पालने) — ‘to protect/save’
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्ययम्; निषेध-निपातः — negation particle
शक्ताःable, capable
शक्ताः:
कर्तृ-विशेषणम् (Qualifier of the agents ब्रह्मा/रुद्र/इन्द्र etc., understood collectively)
TypeAdjective
Rootशक्त (प्रातिपदिक; √शक् धातोः क्त-प्रत्ययान्तः)
Formक्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम् (भूतकृदन्तः); पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम् — past participle used adjectivally; masculine nominative plural; √शक् (शक्तौ)
युधिin battle, in war
युधि:
अधिकरण (Locative: place/sphere)
TypeNoun
Rootयुध् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् — feminine; locative singular
रामवध्यम्one who is to be slain by Rāma (Rāma-doomed)
रामवध्यम्:
कर्म (Object of त्रातुम्: ‘to save [him]’)
TypeAdjective
Rootराम (प्रातिपदिक) + वध्य (प्रातिपदिक; √वध् धातोः यत्-प्रत्ययान्तः)
Formनपुंसकलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् — neuter; accusative singular; समासः: रामेण वध्यः (तृतीया-तत्पुरुषः) / ‘Rama-to-be-slain’
Context

"Even the self-born, four-faced Brahma, the three-eyed Siva who destroyed Tripura, Mahendra, the king of suras do not have the power to save one whom Rama decides to kill".

Characters & Entities
R
Rāma
B
Brahmā
R
Rudra (Śiva)
I
Indra
M
Mahendra

FAQs

When justice is set in motion by a righteous agent, no status or power can nullify moral consequence; the verse frames punishment as a function of dharma, not mere force.

Hanumān escalates the warning by naming the highest deities, asserting that even they cannot rescue someone doomed by Rāma’s decision in battle.

Rāma’s unwavering commitment to protect dharma—his resolve is portrayed as definitive and unoverridable.

←Previous Verse
Next Verse→