Shloka 18

कृतघ्ननिन्दा तथा सुग्रीवप्रबोधनम्

Condemnation of Ingratitude and Admonition of Sugriva

Devanagari script

न च सङ्कुचितः पन्था येन वाली हतो गतः।समये तिष्ठ सुग्रीव मा वालिपथमन्वगाः।।।।

Transliteration

na ca saṅkucitaḥ panthā yena vālī hato gataḥ |

samaye tiṣṭha sugrīva mā vāli-patham anvagāḥ ||

Translation

伐利虽被诛杀而去，他所行之路并非阻塞狭窄。须坚守盟约，苏格利婆啊，莫追随伐利之途。

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• सङ्कुचितः: narrow/contracted
• सङ्कुचितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सङ्कुचित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘पन्थाः’ इत्यस्य विशेषणम्

• पन्थाः: path
• पन्थाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• येन: by which
• येन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• वाली: Vali
• वाली: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वालिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हतः: killed
• हतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हन् (धातु) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘वाली’ इत्यस्य विशेषणम्

• गतः: gone
• गतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘वाली’ इत्यस्य विशेषणम्

• समये: in the agreement / at the appointed time
• समये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: समय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘समय’ = करार/प्रतिज्ञा (agreement)

• तिष्ठ: stand/abide
• तिष्ठ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सुग्रीव: O Sugriva
• सुग्रीव: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• मा: do not
• मा: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेधार्थकः (prohibitive particle)

• वालिपथम्: Vali's path
• वालिपथम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वालि (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वालिनः पथः)

• अन्वगाः: follow (him)
• अन्वगाः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु + गम् (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/Imperative-prohibitive usage with मा), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

Seeing enraged Lakshmana, son of Dasaratha, sighing heavily, glowing like bright fire burning with the sorrow of Rama, Sugriva jumped out of his seat quitting the decorated golden throne just as Indra's decorated banner is raised up suddenly.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Sugrīva
• Vāli

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Samaya-pālana (keeping one’s covenant) is dharma; breaking pledged terms leads to the same ruin that befell Vāli.

What is the narrative situation?

Lakṣmaṇa warns Sugrīva that death is an open and immediate consequence if he fails to honor the alliance promise.

Which character virtue is emphasized?

Reliability in agreements—political power must be governed by truth and commitment.