Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

प्रस्रवणगिरिवासवर्णनम्

Residence on Mount Prasravana; Counsel during the Rains

शतशः पक्षिसङ्घैश्च नानानादैर्विनादिता।एकैकमनुरक्तैश्च चक्रवाकैरलङ्कृता।।4.27.20।।पुलिनैरतिरम्यैश्च हंससारससेवितैः।प्रहसन्तीवभात्येषा नारी सर्वविभूषिता।।4.27.21।।

śataśaḥ pakṣi-saṅghaiś ca nānā-nādair vināditā |

ekaikam anuraktaiś ca cakravākair alaṅkṛtā || 4.27.20 ||

pulinair ati-ramyaiś ca haṃsa-sārasa-sevitaiḥ |

prahasantīva bhāty eṣā nārī sarva-vibhūṣitā || 4.27.21 ||

百群飞鸟以种种鸣声使其回响不绝,又有成双相恋的遮迦罗婆迦(cakravāka)点缀其间;更有极其可爱的沙洲,为天鹅与娑罗娑鹤所栖。此河光彩熠熠,宛如一位盛装的女子,含笑而明。

śataśaḥin hundreds
śataśaḥ:
Sambandha (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśataśaḥ (अव्यय)
FormParimāṇa-avyaya (distributive adverb): 'by hundreds'
pakṣi-saṅghaiḥwith flocks of birds
pakṣi-saṅghaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpakṣin (प्रातिपदिक) + saṅgha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Tṛtīyā-vibhakti (Instr. 3), Bahuvacana; tatpuruṣa: 'flocks of birds'
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction)
nānā-nādaiḥwith various calls
nānā-nādaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootnānā (अव्यय) + nāda (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Tṛtīyā-vibhakti (Instr. 3), Bahuvacana; tatpuruṣa: 'various sounds'
vināditāresounded
vināditā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvi-nādita (कृदन्त; √nad धातु)
FormPast passive participle (क्त), Strīliṅga (f.), Prathamā-vibhakti (Nom. 1), Ekavacana; agrees with nadī
eka-ekameach one
eka-ekam:
Sambandha (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rooteka (प्रातिपदिक)
FormAvyaya usage (adverbial accusative): 'each one, individually'
anuraktaiḥaffectionate, attached
anuraktaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootanu-rakta (कृदन्त; √rañj धातु)
FormPast passive participle/adj. (क्त), Puṃliṅga (m.), Tṛtīyā-vibhakti (Instr. 3), Bahuvacana; qualifies cakravākaiḥ
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction)
cakravākaiḥwith ruddy geese
cakravākaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootcakravāka (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Tṛtīyā-vibhakti (Instr. 3), Bahuvacana
alaṅkṛtāadorned
alaṅkṛtā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootalaṅkṛta (कृदन्त; √kṛ धातु)
FormPast passive participle (क्त), Strīliṅga (f.), Prathamā-vibhakti (Nom. 1), Ekavacana; agrees with nadī

'See the different kinds of trees like canes timida, vakula, ketaka, hintala, tinisa, kadamba, dhava, krutamalaka, betasa grown here and there on the bank (of the river), which looks beautiful like a woman decorated with clothes and ornaments.

R
river (implied)
C
cakravāka (ruddy goose)
H
haṃsa (swan)
S
sārasa (crane)
S
sandbanks (pulina)

FAQs

Harmony and fidelity as dharmic ideals: the paired cakravākas evoke steadfast attachment, indirectly affirming the Ramayana’s ethic of loyal love and truthful commitment.

The river’s life—birds, pairs, and bright sandbanks—is described to convey the richness of the route and the setting around the cave region.

Hopeful endurance—beauty in nature becomes a support for continuing a difficult, duty-bound search.