HomeRamayanaBala KandaSarga 56Shloka 9
Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

बालकाण्ड ५६: विश्वामित्र–वसिष्ठ अस्त्रसंघर्षः

Visvamitra and Vasistha: Contest of Divine Weapons

मानवं मोहनं चैव गान्धर्वं स्वापनं तथा।जृम्भणं मादनं चैव संतापनविलापने।।1.56.7।।शोषणं दारणं चैव वज्रमस्त्रं सुदुर्जयम्।ब्रह्मपाशं कालपाशं वारुणं पाशमेव च।।1.56.8।।पैनाकास्त्रं च दयितं शुष्कार्द्रे अशनी उभे।दण्डास्त्रमथ पैशाचं क्रौञ्चमस्त्रं तथैव च।।1.56.9।।धर्मचक्रं कालचक्रं विष्णुचक्रं तथैव च।वायव्यं मथनं चैव अस्त्रं हयशिरस्तथा।।1.56.10।।शक्तिद्वयं च चिक्षेप कङ्कालं मुसलं तथा। 560वैद्याधरं महास्त्रं च कालास्त्रमथ दारुणम्।।1.56.11।।त्रिशूलमस्त्रं घोरं च कापालमथ कङ्कणम्।एतान्यस्त्राणि चिक्षेप सर्वाणि रघुनन्दन।।1.56.12।। वसिष्ठे जपतां श्रेष्ठे तदद्भुतमिवाभवत्।

painākāstraṃ ca dayitaṃ śuṣkārdrē aśanī ubhe |

daṇḍāstram atha paiśācaṃ krauñcam astram tathaiva ca || 1.56.9 ||

随后他又掷出毗那迦(Paināka)之神兵与心爱之“达伊塔”(Dayita)之兵;并施放“干雷”与“湿雷”两种霹雳;继而又放出“杖兵”(Daṇḍa)、“夜叉鬼神兵”(Paiśāca),以及同样的“鹤兵”(Krauñca)。

पैनाकास्त्रम्the Paināka weapon
पैनाकास्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपैनाक + अस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (Genitive Tatpurusha): पैनाकस्य अस्त्रम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध) / Conjunctive
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
दयितम्the Dayita weapon (the beloved-named weapon)
दयितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदयित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
शुष्कdry
शुष्क:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुष्क (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन (Dual); विशेषण (adjective) of अशनी (dual)
आर्द्रेwet
आर्द्रे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआर्द्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन (Dual); विशेषण (adjective) of अशनी (dual)
अशनीtwo thunderbolts
अशनी:
Karma (कर्म) (as items thrown/used; accusative sense implied in list)
TypeNoun
Rootअशनि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन (Dual)
उभेboth
उभे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन (Dual); सर्वनाम-विशेषण (pronominal adjective) agreeing with अशनी
दण्डास्त्रम्the Daṇḍa weapon
दण्डास्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदण्ड + अस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः: दण्डस्य अस्त्रम्
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध) / Discourse marker
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (indeclinable indicating sequence: 'then/next')
पैशाचम्the Paiśāca weapon
पैशाचम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपैशाच (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
क्रौञ्चम्the Krauñca (named) weapon
क्रौञ्चम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्रौञ्च (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); अस्त्रं इति अन्वयः (in apposition with astraṃ)
अस्त्रम्weapon
अस्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); क्रौञ्चम् इत्यस्य विशेष्य/अप्पोजिशन (appositional head)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध) / Adverbial
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारार्थक-अव्यय (adverb: 'thus/likewise')
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध) / Emphasis
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (particle of emphasis: 'indeed/just')
and
:
Sambandha (सम्बन्ध) / Conjunctive
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)

"O Descendent of Raghu Viswamitra employed weapons like manava, mohana, gandharva, swapana, jrimbhana, madana, santapana, vilapana, shoshana, darana, vajra weapons, Brahma, kala and varuna pasas, the favourite painaka, daita, shushka, ardra vajras, danda, paisacha, krauncha, weapons, dharmachakra, kalachakra, vishnuchakras, vayavya, mathana, hayasira weapons, kanakala, musala powers, vaidyadhara, kalatrishula, kapala, kankana weapons discharged against Vasishta the best of ascetics. All this became aweful.

V
Viśvāmitra
V
Vasiṣṭha
A
Aśanī (thunderbolt)

FAQs

Dharma warns against escalation: multiplying means of harm does not establish righteousness. Ethical strength lies in self-governance, not in the sheer variety of coercive power.

Viśvāmitra continues to intensify the assault by deploying a series of named astras, demonstrating mastery of weapon-mantras but also the danger of anger-driven application.

The episode implicitly elevates spiritual composure (tapas) over martial display; Vasiṣṭha’s steadiness becomes the moral counterpoint.