HomeRamayanaBala KandaSarga 56Shloka 11
Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

बालकाण्ड ५६: विश्वामित्र–वसिष्ठ अस्त्रसंघर्षः

Visvamitra and Vasistha: Contest of Divine Weapons

मानवं मोहनं चैव गान्धर्वं स्वापनं तथा।जृम्भणं मादनं चैव संतापनविलापने।।1.56.7।।शोषणं दारणं चैव वज्रमस्त्रं सुदुर्जयम्।ब्रह्मपाशं कालपाशं वारुणं पाशमेव च।।1.56.8।।पैनाकास्त्रं च दयितं शुष्कार्द्रे अशनी उभे।दण्डास्त्रमथ पैशाचं क्रौञ्चमस्त्रं तथैव च।।1.56.9।।धर्मचक्रं कालचक्रं विष्णुचक्रं तथैव च।वायव्यं मथनं चैव अस्त्रं हयशिरस्तथा।।1.56.10।।शक्तिद्वयं च चिक्षेप कङ्कालं मुसलं तथा। 560वैद्याधरं महास्त्रं च कालास्त्रमथ दारुणम्।।1.56.11।।त्रिशूलमस्त्रं घोरं च कापालमथ कङ्कणम्।एतान्यस्त्राणि चिक्षेप सर्वाणि रघुनन्दन।।1.56.12।। वसिष्ठे जपतां श्रेष्ठे तदद्भुतमिवाभवत्।

śaktidvayaṃ ca cikṣepa kaṅkālaṃ musalaṃ tathā | vaidyādharaṃ mahāstraṃ ca kālāstram atha dāruṇam || 1.56.11 ||

他掷出一对“Śakti”神兵,又投出“Kaṅkāla”与“Musala”;并施放宏大的“Vaidyādhara”之兵,继而放出可怖的“ Kāla”之兵。

शक्तिद्वयम्a pair of spears/powers
शक्तिद्वयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशक्ति + द्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); द्विगु-समासः (numerical compound): द्वे शक्ती इति
and
:
Sambandha (सम्बन्ध) / Conjunctive
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
चिक्षेपhe hurled / deployed
चिक्षेप:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षिप् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपदम् (Parasmaipada)
कङ्कालम्the Kaṅkāla weapon
कङ्कालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकङ्काल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
मुसलम्the pestle (Musala weapon)
मुसलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुसल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध) / Adverbial
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारार्थक-अव्यय (adverb: 'likewise')
वैद्याधरम्the Vaidyādhara weapon
वैद्याधरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवैद्याधर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
महास्त्रम्the great weapon
महास्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा + अस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); कर्मधारयः: महत् अस्त्रम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध) / Conjunctive
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
कालास्त्रम्the Kāla weapon
कालास्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाल + अस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः: कालस्य अस्त्रम्
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध) / Discourse marker
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (sequence marker)
दारुणम्terrible
दारुणम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदारुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); विशेषण (adjective) qualifying (कालास्त्रम्/महास्त्रम् etc. as per context)

"O Descendent of Raghu Viswamitra employed weapons like manava, mohana, gandharva, swapana, jrimbhana, madana, santapana, vilapana, shoshana, darana, vajra weapons, Brahma, kala and varuna pasas, the favourite painaka, daita, shushka, ardra vajras, danda, paisacha, krauncha, weapons, dharmachakra, kalachakra, vishnuchakras, vayavya, mathana, hayasira weapons, kanakala, musala powers, vaidyadhara, kalatrishula, kapala, kankana weapons discharged against Vasishta the best of ascetics. All this became aweful.

V
Viśvāmitra
V
Vasiṣṭha
Ś
Śakti (weapon)
M
Musala (weapon)

FAQs

The verse highlights the ethical peril of unrestrained force: mastery of weapons is not itself dharma; dharma lies in self-control and right intention, especially when one possesses extraordinary power.

Viśvāmitra escalates the confrontation by deploying increasingly fearsome astras against Vasiṣṭha.

By contrast (in the surrounding episode), Vasiṣṭha’s steadiness and superior brahma-tejas are emphasized, as he remains unshaken despite the barrage.