Shloka 10

वसिष्ठ-आतिथ्यं

Vasiṣṭha’s Hospitality to Viśvāmitra and the Summoning of Śabalā/Kāmadhenu

Devanagari script

सर्वत्र कुशलं राजा वसिष्ठं प्रत्युदाहरत्।विश्वामित्रो महातेजा वसिष्ठं विनयान्वित:।।।।

Transliteration

sarvatra kuśalaṃ rājā vasiṣṭhaṃ pratyudāharat | viśvāmitro mahātejā vasiṣṭhaṃ vinayānvitaḥ ||

Translation

威德炽盛的国王毗湿瓦密多（Viśvāmitra）以恭敬之礼对婆悉吒（Vasiṣṭha）说道：诸事处处安好。

Word by Word

• कृत्वा: having made / having had
• कृत्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having done/made’

• उभौ: both
• उभौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन

• सुचिरम्: very long
• सुचिरम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुचिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् कालम्

• कालम्: time
• कालम्: Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; काल-परिमाण (extent of time)

• धर्मिष्ठौ: most virtuous
• धर्मिष्ठौ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्मिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; विशेषणम् उभौ/तौ

• ताः: those
• ताः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषणम् कथाः

• कथाः: conversations / stories
• कथाः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; कृत्वा इत्यस्य कर्म

• शुभाः: auspicious
• शुभाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषणम् कथाः

• मुदा: with joy
• मुदा: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; भाव-करण (with joy)

• परमया: great / supreme
• परमया: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषणम् मुदा

• युक्तौ: engaged / absorbed
• युक्तौ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (प्रातिपदिक; √युज् + क्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle) ‘युक्त’; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; विशेषणम् तौ

• प्रीयेताम्: were pleased
• प्रीयेताम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्री (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), द्विवचन

• तौ: those two
• तौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन

• परस्परम्: mutually / each other
• परस्परम्: Paraspara-bhāva (परस्परभाव)
• Type: Indeclinable
• Root: परस्परम् (अव्यय)
• Form: परस्पर-भाववाचक-अव्यय (reciprocal adverb)

Context

Highly brilliant king Viswamitra, humbly informed Vasishta that all was well.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Vasiṣṭha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Courteous speech and humility toward elders and sages is a form of dharma; even a powerful king upholds propriety by speaking with vinaya.

What is the narrative situation?

After arriving and being received, Viśvāmitra speaks to Vasiṣṭha and conveys that everything is well.

Which character virtue is emphasized?

Viśvāmitra’s vinaya—self-restraint and respectful conduct despite royal power.