Shloka 17

गङ्गावतरणम्

The Descent of the Gaṅgā and Bhagiratha’s Fulfilment

Devanagari script

ततो देवर्षिगन्धर्वा यक्षसिद्धगणास्तदा।।।।व्यलोकयन्त ते तत्र गगनाद्गां गतां तथा।

Transliteration

tato devarṣi-gandharvā yakṣa-siddha-gaṇās tadā | vyalokayanta te tatra gaganād gāṃ gatāṃ tathā ||

Translation

于是天仙圣者与乾闼婆、夜叉与成就者众，皆在彼处惊叹观望：恒河自天而降，来到大地。

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/देश-अव्ययम् (then/from there)

• देवर्षिगन्धर्वाः: devarṣis and gandharvas
• देवर्षिगन्धर्वाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवर्षि + गन्धर्व (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: द्वन्द्व-समासः: 'देवर्षयश्च गन्धर्वाश्च'; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• यक्षसिद्धगणाः: hosts of yakṣas and siddhas
• यक्षसिद्धगणाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यक्ष + सिद्ध + गण (प्रातिपदिक-त्रय)
• Form: द्वन्द्व-समासः: 'यक्षाश्च सिद्धाश्च (तेषां) गणाः'; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• तदा: at that time
• तदा: Kala (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: काल-अव्ययम्

• व्यलोकयन्त: looked on
• व्यलोकयन्त: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि+लोक् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देश-अव्ययम्

• गगनात्: from the sky
• गगनात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: गगन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी, एकवचनम्

• गाम्: the earth
• गाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; 'पृथिवीम्' इत्यर्थे

• गताम्: having gone/reached
• गताम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः (past participle); स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; गाम् इति विशेषणम्

• तथा: thus
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकार-अव्ययम् (thus/in that manner)

Context

Then, gods in a state of excitement in their aerial chariots as large as cities, on horses and on big elephants were stationed there (in the sky).

Characters & Entities

• Gaṅgā
• devarṣis
• gandharvas
• yakṣas
• siddhas
• sky (gagana)
• earth (gā)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is affirmed as a cosmic concern: righteous acts and sacred events are witnessed and upheld by higher orders of beings.

What is the narrative situation?

Celestial beings gather and observe Gaṅgā’s descent from the heavens to the earth.

Which character virtue is emphasized?

Reverent witnessing—recognizing and honoring a dharmic, world-renewing event.