Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 54, Shloka 40

भरद्वाजाश्रमप्राप्तिः

Arrival at Bharadvāja’s Hermitage and Counsel toward Citrakūṭa

वासमौपयिकं मन्ये तव राम महाबलनानानगगणोपेतः किन्नरोरगसेवितः।मयूरनादाभिरुतो गजराजनिषेवितः।।2.54.39।।गम्यतां भवता शैल श्चित्रकूटः स विश्रुतः।पुण्यश्च रमणीयश्च बहुमूलफलायुतः।।2.54.40।।

vāsam aupayikaṃ manye tava rāma mahābala |

nānā-naga-gaṇopetaḥ kinnaroraga-sevitaḥ |

mayūra-nādābhiruto gajarāja-niṣevitaḥ ||

gamyatāṃ bhavatā śailaś citrakūṭaḥ sa viśrutaḥ |

puṇyaś ca ramaṇīyaś ca bahu-mūla-phalāyutaḥ ||

大力的罗摩啊,我以为此处正适合你居住:那座闻名的质多罗拘吒山。山中林木繁多,常有紧那罗与蛇族出没,孔雀鸣声回荡,又为王象所游。根与果实丰饶,既神圣又怡人——请你前往那里。

तत्रthere
तत्र:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-क्रियाविशेषण (locative adverb)
कुञ्जरयूथानिherds of elephants
कुञ्जरयूथानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुञ्जर + यूथ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (कुञ्जराणां यूथानि)
मृगयूथानिherds of deer
मृगयूथानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृग + यूथ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (मृगाणां यूथानि)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
अभितःall around
अभितः:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअभितः (अव्यय)
Formअव्यय; परितः-अर्थक-क्रियाविशेषण (adverb: all around)
विचरन्तिwander
विचरन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि√चर् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
वनान्तेin the forest-region
वनान्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवनान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (वनस्य अन्तः/अन्ते)
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम; ‘वनान्ते’ इत्यस्य विशेषणम्
तानिthose (things)
तानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम
द्रक्ष्यसिyou will see
द्रक्ष्यसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
राघवO Raghava
राघव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

The auspicious mountain (Chaitrakuta) resounds with the note of cheerful lapwings and cuckoos. Intoxicated elephants and deer move about in the enchanting mountain. There you may settle down in a hermitage.ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē catuḥpañcāśa ssargaḥ৷৷Thus ends the fiftyfourth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

R
Rāma
B
Bharadvāja
C
Citrakūṭa
K
Kinnara
U
Uraga (serpents)
M
Mayūra (peacocks)

FAQs

Dharma is guidance toward a righteous mode of living in exile: choosing a suitable, resource-rich, and sacred place supports disciplined life, non-violence, and continuity of duty even away from the kingdom.

After reaching Bharadvāja’s vicinity near Prayāga, Rama receives counsel to proceed to the renowned mountain Citrakūṭa, described as ideal for residence during exile.

Wise counsel and protective compassion (of the sage): Bharadvāja recommends a safe, abundant, and spiritually conducive location, aligning Rama’s hardship with dharmic living.