Home›Ramayana›Ayodhya Kanda›Sarga 54›Shloka 39
←Previous Verse
Next Verse→

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 54, Shloka 39

भरद्वाजाश्रमप्राप्तिः

Arrival at Bharadvāja’s Hermitage and Counsel toward Citrakūṭa

Devanagari script

वासमौपयिकं मन्ये तव राम महाबलनानानगगणोपेतः किन्नरोरगसेवितः।मयूरनादाभिरुतो गजराजनिषेवितः।।।।गम्यतां भवता शैल श्चित्रकूटः स विश्रुतः।पुण्यश्च रमणीयश्च बहुमूलफलायुतः।।।।

Transliteration

vāsam aupayikaṃ manye tava rāma mahābala |

nānā-naga-gaṇopetaḥ kinnaroraga-sevitaḥ |

mayūra-nādābhiruto gajarāja-niṣevitaḥ ||

gamyatāṃ bhavatā śailaś citrakūṭaḥ sa viśrutaḥ |

puṇyaś ca ramaṇīyaś ca bahu-mūla-phalāyutaḥ ||

Translation

大力的罗摩啊，我以为此处正适合你居住：那座闻名的质多罗拘吒山。山中林木繁多，常有紧那罗与蛇族出没，孔雀鸣声回荡，又为王象所游。根与果实丰饶，既神圣又怡人——请你前往那里。

Word by Word
वासम्dwelling / stay
वासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
औपयिकम्suitable / proper
औपयिकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootऔपयिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वासम्’ इत्यस्य विशेषणम्
मन्येI think
मन्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√मन् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन
तवfor you / your
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
रामO Rama
राम:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
महाबलO mighty one
महाबल:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाबल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (महान् बलः यस्य)
नानानगगणोपेतःfilled with many kinds of trees (lit. groups of ‘naga’)
नानानगगणोपेतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाना + नग + गण + उपेत (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त; क्त (उपेत), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (नानाविध-नगगणैः उपेतः = endowed with groups of various trees/mountains); ‘चित्रकूटः’ इत्यस्य विशेषणम्
किन्नरोरगसेवितःinhabited by kinnaras and serpents
किन्नरोरगसेवितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकिन्नर + उरग + सेवित (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त; क्त (सेवित), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—द्वन्द्वः (किन्नराश्च उरगाश्च) + तत्पुरुष-भावः (तैः सेवितः)
मयूरनादाभिरुतःresounding with peacock calls
मयूरनादाभिरुतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमयूर + नाद + अभिरुत (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त; क्त (अभिरुत), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (मयूरनादैः अभिरुतः = resounding with peacock-cries)
गजराजनिषेवितःfrequented by great elephants
गजराजनिषेवितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगजराज + नि + सेवित (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त; क्त (सेवित), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (गजराजैः निषेवितः = frequented by lordly elephants)
गम्यताम्let (it) be gone to / you should go
गम्यताम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलोट् (Imperative), कर्मणि-प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन; आज्ञार्थः (let it be gone to)
भवताby you
भवता:
Kartr-karana (कर्तृ-करण/agent in passive)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; आदरार्थ-प्रयोगः
शैलःmountain
शैलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘चित्रकूटः’ इत्यस्य विशेषण-भावे (apposition)
चित्रकूटःChitrakuta
चित्रकूटः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचित्रकूट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःthat
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
विश्रुतःwell-known
विश्रुतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि√श्रु (धातु)
Formकृदन्त; क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘चित्रकूटः’ इत्यस्य विशेषणम्
पुण्यःsacred
पुण्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘चित्रकूटः’ इत्यस्य विशेषणम्
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
रमणीयःdelightful
रमणीयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरमणीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘चित्रकूटः’ इत्यस्य विशेषणम्
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
बहुमूलफलायुतःabounding in many roots and fruits
बहुमूलफलायुतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु + मूल + फल + आयुत (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त; क्त (आयुत/युक्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (बहूनि मूलफलानि यस्मिन्/येन आयुतः = furnished with many roots and fruits)
Context

The auspicious mountain (Chaitrakuta) resounds with the note of cheerful lapwings and cuckoos. Intoxicated elephants and deer move about in the enchanting mountain. There you may settle down in a hermitage.ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē catuḥpañcāśa ssargaḥ৷৷Thus ends the fiftyfourth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

Characters & Entities
R
Rāma
B
Bharadvāja
C
Citrakūṭa
K
Kinnara
U
Uraga (serpents)
M
Mayūra (peacocks)

FAQs

Dharma is guidance toward a righteous mode of living in exile: choosing a suitable, resource-rich, and sacred place supports disciplined life, non-violence, and continuity of duty even away from the kingdom.

After reaching Bharadvāja’s vicinity near Prayāga, Rama receives counsel to proceed to the renowned mountain Citrakūṭa, described as ideal for residence during exile.

Wise counsel and protective compassion (of the sage): Bharadvāja recommends a safe, abundant, and spiritually conducive location, aligning Rama’s hardship with dharmic living.

←Previous Verse
Next Verse→