Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 31, Shloka 32
लक्ष्मणस्य वनानुगमन-प्रतिज्ञा तथा आयुध-संग्रहः
Lakshmana’s Vow to Follow Rama and the Retrieval of Divine Weapons
Devanagari script
तमुवाचात्मवान् रामः प्रीत्या लक्ष्मणमागतम्।काले त्वमागत सौम्य काङ्क्षिते मम लक्ष्मण।।।।
Transliteration
tam uvāca ātmavān rāmaḥ prītyā lakṣmaṇam āgatam | kāle tvam āgata saumya kāṅkṣite mama lakṣmaṇa ||
Translation
自持的罗摩怀着喜悦对前来之罗什曼那说道：“温和的贤弟啊，你正是在我所盼望的时刻来到，我的罗什曼那。”
Word by Word
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; 'him' (Lakshmana)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: वच् (to speak); 'said'
आत्मवान्self-possessed
आत्मवान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआत्मवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषण of रामः; 'self-possessed'
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; subject
प्रीत्याwith affection
प्रीत्या:
Hetu/Instrument (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया एकवचन; instrumental adverbial 'with affection'
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; object of उवाच (addressed)
आगतम्arrived
आगतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआ + गम् (धातु)
Formकृदन्त (Past Active Participle, क्तवत्/क्त in sense), पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; 'arrived' qualifying लक्ष्मणम्
कालेat the time
काले:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; 'at the time'
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा एकवचन; 'you'
आगतःhave come
आगतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + गम् (धातु)
Formकृदन्त (Past Active Participle used predicatively), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; 'have come' (with implied असि)
सौम्यO gentle one
सौम्य:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसौम्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन; term of address 'O gentle one'
काङ्क्षितेdesired
काङ्क्षिते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootकाङ्क्षित (काङ्क्ष् धातु, क्त)
Formकृदन्त (PPP, क्त), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; agrees with काले; 'desired'
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी एकवचन; 'of me/my'
लक्ष्मणO Lakshmana
लक्ष्मण:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन; address
Context
O handsome Lakshmana, you have come at the expected time, said the self-possessed Rama affectionately when he saw him arrive.
Characters & Entities
R
RāmaL
LakṣmaṇaFAQs
Dharma in leadership includes measured speech and gratitude—Rāma acknowledges service warmly without losing self-control.
Lakṣmaṇa returns with the weapons; Rāma receives him with affectionate approval.
Rāma’s composure (ātmavat) and appreciative, dhārmic leadership.