Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 15, Shloka 11

अभिषेकसज्जा तथा सुमन्त्रस्य प्रेषणम्

Coronation Preparations and Sumantra’s Commission

Devanagari script

पाण्डुरश्च वृषस्सज्जः पाण्डुरोऽश्वश्च सुस्थितः।।2.15.11।।प्रसृतश्च गजःश्रीमानौपवाह्यः प्रतीक्षते।

Transliteration

pāṇḍuraś ca vṛṣaḥ sajjaḥ pāṇḍuro 'śvaś ca susthitaḥ || 2.15.11 ||

prasṛtaś ca gajaḥ śrīmān aupavāhyaḥ pratīkṣate |

Translation

一头淡白的公牛已备就；一匹淡白的骏马安然就位；又有一头华贵的大象——发情流汁，堪为王者乘骑——在旁侍候。

Word by Word

• पाण्डुरः: white; pale
• पाण्डुरः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पाण्डुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (वृषः)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• वृषः: bull
• वृषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सज्जः: ready
• सज्जः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सज्ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (वृषः)

• पाण्डुरः: white
• पाण्डुरः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पाण्डुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (अश्वः)

• अश्वः: horse
• अश्वः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• सुस्थितः: well-positioned; standing properly
• सुस्थितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु + स्थित (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव (सु- = well) + क्त-प्रत्यय ‘स्थित’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (अश्वः)

• प्रसृतः: flowing forth (ichor)
• प्रसृतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र + सृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (गजः)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• गजः: elephant
• गजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• श्रीमान्: majestic; splendid
• श्रीमान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (गजः)

• औपवाह्यः: fit to be mounted
• औपवाह्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उपवाह्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (गजः); अर्थः ‘उपवाहनयोग्यः’ (fit to be ridden/used as mount)

• प्रतीक्षते: waits; awaits
• प्रतीक्षते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + ईक्ष् (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Context

A bull and a horse both pale white and a majestic elephant in rut worthy of royal ride stood waiting.

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma appears as the disciplined infrastructure of righteous rule: even ceremonial details (royal mounts) are arranged in due order, reflecting governance grounded in established norms.

What is the narrative situation?

As part of the consecration preparations, auspicious and royal animals—bull, horse, and elephant—are stationed and waiting.

Which character virtue is emphasized?

Preparedness and propriety: the attendants embody careful planning and respect for the solemnity of state rites.