Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 104, Shloka 25

भरतस्य प्रार्थना—रामस्य धर्मोपदेशः

Bharata’s Petition and Rama’s Dharma-Reasoning

Devanagari script

स च प्रमाणं धर्मात्मा राजा लोकगुरुस्तव।पित्रा दत्तं यथाभागमुपभोक्तुं त्वमर्हसि।।।।

Transliteration

sa ca pramāṇaṁ dharmātmā rājā lokagurus tava |

pitrā dattaṁ yathābhāgam upabhoktuṁ tvam arhasi ||

Translation

那位持守正法的国王——为世人所敬的你的父亲——就是权威的准则；因此你应当领受并享用父亲按份赐予你的那一份。

Word by Word

• सः: he/that (king)
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन, पुंलिङ्ग

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (and)

• प्रमाणम्: authority/valid standard
• प्रमाणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रमाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; ‘authority/standard’

• धर्मात्मा: righteous-souled
• धर्मात्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्मात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहिः: धर्मः आत्मा यस्य

• राजा: king
• राजा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• लोकगुरुः: teacher/revered one of the world
• लोकगुरुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक-गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: लोकस्य गुरुः

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• पित्रा: by (your) father
• पित्रा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• दत्तम्: given/bestowed
• दत्तम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दत्त (कृदन्त; √दा (धातु))
• Form: भूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; यथाभागम् इत्यस्य विशेषणम्

• यथाभागम्: according to (your) share
• यथाभागम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा-भाग (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; अव्ययवत् प्रयोगः (adverbial: according to share)

• उपभोक्तुम्: to enjoy/use
• उपभोक्तुम्: Prayojana (प्रयोजन/Infinitive complement)
• Type: Verb
• Root: उप + √भुज् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अर्हसि: ought/are entitled
• अर्हसि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अर्ह् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद

Context

The proclamation of that righteous king revered by the world shall be your guide. Youshould enjoy that portion bestowed by father.

Characters & Entities

• Rama
• Bharata
• Dasharatha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma recognizes a righteous elder’s settled decision as pramāṇa (normative authority), and urges acceptance of one’s rightful share without disorder.

What is the narrative situation?

Rama urges Bharata to follow Daśaratha’s ordinance and take up the kingship assigned to him.

Which character virtue is emphasized?

Anāsakti with orderliness—Rama discourages conflict over power and promotes lawful succession.