
Yayāti Episode: Indra’s Anxiety, the Messenger Motif, and a Discourse on Time (Kāla) and Karma
第八十一章以苏迦摩(Sukarma)的发问开篇:天帝因陀罗为何惧怕那位大心王——那胡沙之子耶雅提(Yayāti),其勇力与功德闻名?因陀罗遂遣天女美那迦(Menakā)为使者,奉命召请国王,由此展开一段宫廷式的戏剧场景。其间,女对话者阿湿卢宾度摩底(Aśrubindumatī)以真实与法(dharma)约束耶雅提,使其不离正道。 随后叙事转入教诲:时间(kāla)与业(karma)主宰有身之生,决定命运与苦乐,乃至出生与死亡的境遇。经文强调业果成熟不可避免,人之谋略终有边界,而所作之业如影随形,难以摆脱。 面对忧惧与旧业之果的显现,耶雅提内省沉思,体悟命数与业律。最终他归依哈利(Hari)——克里希那/摩度苏达那(Madhusūdana),以恳切祈祷求护佑与安稳。
Verse 1
सुकर्मोवाच । यथेंद्रोसौ महाप्राज्ञः सदा भीतो महात्मनः । ययातेर्विक्रमं दृष्ट्वा दानपुण्यादिकं बहु
苏迦摩说道:“那位大智的因陀罗,为何在见到雅雅提的威勇,以及他丰厚的功德——如布施与诸般善行——之后,竟常常畏惧那位大心王者?”
Verse 2
मेनकां प्रेषयामास अप्सरां दूतकर्मणि । गच्छ भद्रे महाभागे ममादेशं वदस्व हि
他差遣天女美那迦担任使者之职,说道:“去吧,亲爱的吉祥者;务必传达我的命令。”
Verse 3
कामकन्यामितो गत्वा देवराजवचो वद । येनकेनाप्युपायेन राजानं त्वमिहानय
“从此处前往迦摩迦尼娅,转述天界之王的话;无论用何种办法,都要把那位国王带到这里来。”
Verse 4
एवं श्रुत्वा गता सा च मेनका तत्र प्रेषिता । समाचष्ट तु तत्सर्वं देवराजस्य भाषितम्
她如此听闻后,被差遣的美那迦便前往那里,并将天界之王因陀罗所说的一切,完整禀告。
Verse 5
एवमुक्ता गता सा च मेनका तत्प्रचोदिता । गतायां मेनकायां तु रतिपुत्री मनस्विनी
就这样受命后,美那迦在她的催促下离去。待美那迦走后,爱神之妃罗提那意志坚强的女儿,便留在原处,心志笃定而行。
Verse 6
राजानं धर्मसंकेतं प्रत्युवाच यशस्विनी । राजंस्त्वयाहमानीता सत्यवाक्येन वै पुरा
那位光辉的女子答复这位以正法为标志的国王说:“大王,往昔正是你以真实之言将我带到此处。”
Verse 7
स्वकरश्चांतरे दत्तो भवनं च समाहृता । यद्यद्वदाम्यहं राजंस्तत्तत्कार्यं हि वै त्वया
我已将自己的手交在你手中,家室也已备妥。凡我所言,大王啊,你确当一一实行。
Verse 8
तदेवं हि त्वया वीर न कृतं भाषितं मम । त्वामेवं तु परित्यक्ष्ये यास्यामि पितृमंदिरम्
诚然,勇士啊,你并未照我所求、所言去做。因此我将就此离弃你,前往我父亲的家。
Verse 9
राजोवाच । यथोक्तं हि त्वया भद्रे तत्ते कर्त्ता न संशयः । असाध्यं तु परित्यज्य साध्यं देवि वदस्व मे
国王说道:“吉祥的夫人啊,正如你所言,毫无疑问你能成办此事。但请先放下不可成之事,女神啊,告诉我那可成就的是什么。”
Verse 10
अश्रुबिंदुमत्युवाच । एतदर्थे महीकांत भवानिह मया वृतः । सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वधर्मसमन्वितः
阿湿卢宾杜玛蒂说道:“正为此事,亲爱的国土之主啊,我在此选择了你——具足一切吉祥相,圆满一切德行与法度(达摩)。”
Verse 11
सर्वं साध्यमिति ज्ञात्वा सर्वधर्तारमेव च । कर्त्तारं सर्वधर्माणां स्रष्टारं पुण्यकर्मणाम्
既知一切皆可由彼成就,且唯彼为万有之扶持者——(知彼为)诸法之行者、福德善业之创造者——
Verse 12
त्रैलोक्यसाधकं ज्ञात्वा त्रैलोक्येऽप्रतिमं च वै । विष्णुभक्तमहं जाने वैष्णवानां महावरम्
既知彼能成就三界之所求,且于三界实无与伦比,我认定彼为毗湿奴之 भक्त——诸毗湿奴信众中最尊最胜者。
Verse 13
इत्याशया मया भर्त्ता भवानंगीकृतः पुरा । यस्य विष्णुप्रसादोऽस्ति स सर्वत्र परिव्रजेत्
怀此心愿,我早已认你为夫。凡得毗湿奴恩宠者,便可随处云游,无所拘碍。
Verse 14
दुर्लभं नास्ति राजेंद्र त्रैलोक्ये सचराचरे । सर्वेष्वेव सुलोकेषु विद्यते तव सुव्रत
王中之王啊,于三界之中——一切动与不动的众生之间——实无不可得之事。于一切吉祥净土之处,皆见你清净高贵之誓愿。
Verse 15
विष्णोश्चैव प्रसादेन गगने गतिरुत्तमा । मर्त्यलोकं समासाद्य त्वयैव वसुधाधिप
唯以毗湿奴之恩,你在苍穹中的行迹方成殊胜;及至抵达凡世人间,正是你啊,大地之主,成就了此事。
Verse 16
जरापलितहीनास्तु मृत्युहीना जनाः कृताः । गृहद्वारेषु सर्वेषु मर्त्यानां च नरर्षभ
众生被造得无衰老、无白发,甚至无死亡;在一切凡人之家门前,噢,人中雄牛,此等境况皆普遍存在。
Verse 17
कल्पद्रुमा अनेकाश्च त्वयैव परिकल्पिताः । येषां गृहेषु मर्त्यानां मुनयः कामधेनवः
无数如意树确由你所造;而那些家中有牟尼圣者安住的凡人,实则拥有赐愿的迦摩提奴神牛。
Verse 18
त्वयैव प्रेषिता राजन्स्थिरीभूताः सदा कृताः । सुखिनः सर्वकामैश्च मानवाश्च त्वया कृताः
大王啊,唯由你差遣他们;也唯由你使其恒常安定、坚固不移。又由你使人类得安乐,并具足一切所愿之物。
Verse 19
गृहैकमध्ये साहस्रं कुलीनानां प्रदृश्यते । एवं वंशविवृद्धिश्च मानवानां त्वया कृता
在一户之家中,竟可见千名高贵后裔。如此,人类族系的兴盛增长,乃由你所成就。
Verse 20
यमस्यापि विरोधेन इंद्रस्य च नरोत्तम । व्याधिपापविहीनस्तु मर्त्यलोकस्त्वया कृतः
人中至善者啊,即便违逆阎摩与因陀罗,你也使凡世无病无罪。
Verse 21
स्वतेजसाहंकारेण स्वर्गरूपं तु भूतलम् । दर्शितं हि महाराज त्वत्समो नास्ति भूपतिः
凭你自身的光辉与王者之威,你使大地宛如天界。诚然,大王啊,世间无有与你等同的君主。
Verse 22
नरो नैव प्रसूतो हि नोत्पत्स्यति भवादृशः । भवंतमित्यहं जाने सर्वधर्मप्रभाकरम्
诚然,从未有人如你而生,亦不会再有如你者降世。我认你为照耀一切法(达摩)之光。
Verse 23
तस्मान्मया कृतो भर्ता वदस्वैवं ममाग्रतः । नर्ममुक्त्वा नृपेंद्र त्वं वद सत्यं ममाग्रतः
因此,我已择你为夫——请在我面前明言此事。莫再戏言,王者啊,当在我前说出真实。
Verse 24
यदि ते सत्यमस्तीह धर्ममस्ति नराधिप । देवलोकेषु मे नास्ति गगने गतिरुत्तमा
若你此处确有真实与正法,众人之主啊,则于我而言,纵在诸天世界之中,亦无更高的天路可求。
Verse 25
सत्यं त्यक्त्वा यदा च त्वं नैव स्वर्गं गमिष्यसि । तदा कूटं तव वचो भविष्यति न संशयः
当你舍弃真实之时,你必不能得生天界。那时你的言语将变得曲折欺诳,此无疑也。
Verse 26
पूर्वंकृतं हि यच्छ्रेयो भस्मीभूतं भविष्यति । राजोवाच । सत्यमुक्तं त्वया भद्रे साध्यासाध्यं न चास्ति मे
“确实,先前所作的一切善业都将化为灰烬。”国王说道:“贤淑的女士啊,你所言真实;于我而言,没有不可成就之事。”
Verse 27
सर्वंसाध्यं सुलोकं मे सुप्रसादाज्जगत्पते । स्वर्गं देवि यतो नैमि तत्र मे कारणं शृणु
世间之主啊,承蒙你慈悲的恩泽,一切于我皆可成就,我的归宿亦成吉祥之境。女神啊,既然我将前往天界,请听我陈述其中缘由。
Verse 28
आगंतुं तु न दास्यंति लोके मर्त्ये च देवताः । ततो मे मानवाः सर्वे प्रजाः सर्वा वरानने
然而诸天不会允许他们来到这凡人之世。因此,容颜姝丽者啊,我所有的人——我一切臣民——(都将因此受牵连)。
Verse 29
मृत्युयुक्ता भविष्यंति मया हीना न संशयः । गंतुं स्वर्गं न वाञ्छामि सत्यमुक्तं वरानने
若失去我,他们必定与死亡相系——毫无疑问。我不愿前往天界。容颜姝丽者啊,我所言皆真。
Verse 30
देव्युवाच । लोकान्दृष्ट्वा महाराज आगमिष्यसि वै पुनः । पूरयस्व ममाद्यत्वं जातां श्रद्धां महातुलाम्
女神说道:“大王啊,观览诸界之后,你必定还会再归来。今日请成全我的心愿;我心中已生起无比宏大的信心。”
Verse 31
राजोवाच । सर्वमेवं करिष्यामि यत्त्वयोक्तं न संशयः । समालोक्य महातेजा ययातिर्नहुषात्मजः
国王说道:“正是如此——你所说的一切我都将奉行,毫无疑虑。” 观察了这一切之后,光辉炽盛的雅雅提——那胡沙之子——遂又有所作为并继续开口。
Verse 32
एवमुक्त्वा प्रियां राजा चिंतयामास वै तदा । अंतर्जलचरो मत्स्यः सोपि जाले न बध्यते
对心爱之人说完这些,国王便沉思道:“即便是栖身水中、游动于水的鱼,也并非总会被网所缚。”
Verse 33
मरुत्समानवेगोपि मृगः प्राप्नोति बंधनम् । योजनानां सहस्रस्थमामिषं वीक्षते खगः
即使是疾如风的鹿,也会落入束缚;而鸟却能从千由旬之外望见它的猎物。
Verse 34
सकंठलग्नपाशं च न पश्येद्दैवमोहितः । कालः समविषमकृत्कालः सन्मानहानिदः
被命运所迷惑的人,甚至看不见套在自己颈上的绳索。时间——既带来顺境也带来逆转——夺去人的名誉与敬重。
Verse 35
परिभावकरः कालो यत्रकुत्रापि तिष्ठतः । नरं करोति दातारं याचितारं च वै पुनः
时间,带来屈辱与颠倒;无论它停驻何处,都一再把人变成施与者,也变成乞求者。
Verse 36
भूतानि स्थावरादीनि दिवि वा यदि वा भुवि । सर्वं कलयते कालः कालो ह्येक इदं जगत्
一切众生——乃至草木等不动者——无论在天界或在大地:皆为“时”所衡量、所统摄。诚然,唯有时间,即是此整个世界。
Verse 37
अनादिनिधनो धाता जगतः कारणं परम् । लोकान्कालः स पचति वृक्षे फलमिवाहितम्
无始无终的造物主,是宇宙至上的因。祂以“时”之相,使诸世界成熟,如树上既成之果,随时而熟。
Verse 38
न मंत्रा न तपो दानं न मित्राणि न बांधवाः । शक्नुवंति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम्
既非真言,亦非苦行与布施;朋友与亲族也不能护佑那被“时”所逼迫的人。
Verse 39
त्रयः कालकृताः पाशाः शक्यंते नातिवर्तितुम् । विवाहो जन्ममरणं यदा यत्र तु येन च
有三道由“时”所造的绳索,无法逾越:婚配、出生与死亡,以及其发生的何时、何处、由谁。
Verse 40
यथा जलधरा व्योम्नि भ्राम्यंते मातरिश्वना । तथेदं कर्मयुक्तेन कालेन भ्राम्यते जगत्
如同云在长空中随风飘转;同样,此世也被与业力相系的“时”所驱使而流转。
Verse 41
सुकर्मोवाच । कालोऽयं कर्मयुक्तस्तु यो नरैः समुपासितः । कालस्तु प्रेरयेत्कर्म न तं कालः करोति सः
苏迦摩说道:“此‘时’与业相连,为众人所敬奉;时间确能推动诸业,然时间自身并不亲作其业。”
Verse 42
उपद्रवा घातदोषाः सर्पाश्च व्याधयस्ततः । सर्वे कर्मनियुक्तास्ते प्रचरंति च मानुषे
由此便生诸般灾厄、致命之患、蛇害与疾病;这一切皆由业所派遣,在人间往来游行。
Verse 43
सुखस्य हेतवो ये च उपायाः पुण्यमिश्रिताः । ते सर्वे कर्मसंयुक्ता न पश्येयुः शुभाशुभम्
凡被称为致乐之方便,即便夹杂福德(puṇya),亦皆与业相系;故不应执为本性吉或凶。
Verse 44
कर्मदा यदि वा लोके कर्मसंबधि बांधवाः । कर्माणि चोदयंतीह पुरुषं सुखदुःखयोः
世间纵有施惠者,或因行事而结缘之亲属,然在此世推动人趋向乐与苦的,唯是自身所作之业。
Verse 45
सुवर्णं रजतं वापि यथा रूपं विनिश्चितम् । तथा निबध्यते जंतुः स्वकर्मणि वशानुगः
正如黄金或白银之形相既已判定,如是众生亦然——顺从自身往昔业力之势——牢牢系缚于自业之中。
Verse 46
पंचैतानीह सृज्यंते गर्भस्थस्यैव देहिनः । आयुः कर्म च वित्तं च विद्यानिधनमेव च
在此,对于具身之众生——即使仍在母胎之中——五事已被注定:寿命、业(业力)、财富、知识,以及死亡。
Verse 47
यथा मृत्पिंडतः कर्ता कुरुते यद्यदिच्छति । तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति
正如陶工从一团泥土中随其所愿塑成器物,如是先前所作之业(业力)亦随逐其作者。
Verse 48
देवत्वमथ मानुष्यं पशुत्वं पक्षिता तथा । तिर्यक्त्वं स्थावरत्वं च प्राप्यते च स्वकर्मभिः
凭自身所作之业,可得天界之身或人身;亦可成兽身、鸟身;并由同一业行,亦堕入诸种下劣形态,乃至不动如草木之身。
Verse 49
स एव तत्तथा भुंक्ते नित्यं विहितमात्मना । आत्मना विहितं दुःखं चात्मना विहितं सुखम्
唯有他自己恒常受用那由自身所定之果:痛苦由己所造,安乐亦由己所造。
Verse 50
गर्भशय्यामुपादाय भुंजते पूर्वदैहिकम् । संत्यजंति स्वकं कर्म न क्वचित्पुरुषा भुवि
当再度卧于母胎之床时,众生便受用前世具身之业果;因为在大地之上,世人从未能舍弃自身之业(业力)。
Verse 51
बलेन प्रज्ञया वापि समर्थाः कर्तुमन्यथा । सुकृतान्युपभुंजंति दुःखानि च सुखानि च
即使凭借力量或智慧,人能够另作他行,仍必受用往昔善业之果——忧苦与喜乐皆然。
Verse 52
हेतुं प्राप्य नरो नित्यं कर्मबंधैस्तु बध्यते । यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विंदति मातरम्
一旦得其相应之因,人便恒为业缚所系;正如千牛之中,犊子终能寻得其母。
Verse 53
तथा शुभाशुभं कर्म कर्तारमनुगच्छति । उपभोगादृते यस्य नाश एव न विद्यते
同样,善业与恶业皆随逐其作者;若不受用其果报,终究不会消灭。
Verse 54
प्राक्तनं बंधनं कर्म कोन्यथा कर्तुमर्हति । सुशीघ्रमपि धावंतं विधानमनुधावति
古来系缚之业,任何人都不能使之变异;纵使疾走如飞,亦为命运之法所追随。
Verse 55
शेते सह शयानेन पुरा कर्म यथाकृतम् । उपतिष्ठति तिष्ठंतं गच्छंतमनुगच्छति
人卧则昔业与之同卧;人起则与之同起;人立则近侍其旁;人行则随逐其后——此即往昔所作之业。
Verse 56
करोति कुर्वतः कर्मच्छायेवानु विधीयते । यथा छायातपौ नित्यं सुसंबद्धौ परस्परम्
人的行为如影随形地跟随行者;正如阴影与日光恒常彼此相连。
Verse 57
तद्वत्कर्म च कर्ता च सुसंबद्धौ परस्परम् । ग्रहा रोगा विषाः सर्पाः शाकिन्यो राक्षसास्तथा
同样,业与造业者彼此紧密相系。诸般恼害之力亦复如是:摄取之灵、疾病、毒物、蛇类,以及娑吉尼(śākinī)与罗刹(rākṣasa)。
Verse 58
पीडयंति नरं पश्चात्पीडितं पूर्वकर्मणा । येन यत्रोपभोक्तव्यं सुखं वा दुःखमेव वा
其后,此人既已为往昔之业所逼迫,又复受更深的折磨,使其无论在何处、以何种方式,都必须受报:或乐,或唯苦。
Verse 59
स तत्र बद्ध्वा रज्ज्वा वै बलाद्दैवेन नीयते । दैवः प्रभुर्हि भूतानां सुखदुःखोपपादने
在那里,他如被绳索捆缚,受命运之力强行牵引而去。因为命运确为众生之主,令乐与苦得以成就。
Verse 60
अन्यथा चिंत्यते कर्म जाग्रता स्वपतापि वा । अन्यथा स तथा प्राज्ञ दैव एवं जिघांसति
人于清醒或梦中,筹思行事本作如是;然其结果却成彼样。故智者啊,命运便如此作为,仿佛要击碎人的意图。
Verse 61
शस्त्राग्नि विष दुर्गेभ्यो रक्षितव्यं च रक्षति । अरक्षितं भवेत्सत्यं तदेवं दैवरक्षितम्
人当防护于兵刃、烈火、毒害与险境;而被护持者亦能护持他人。诚然,失于守护者必至败坏——故当依天命与神圣护佑而得保全。
Verse 62
दैवेन नाशितं यत्तु तस्य रक्षा न दृश्यते । यथा पृथिव्यां बीजानि उप्तानि च धनानि च
凡为命运所毁者,便不见其有护持;正如大地之上,已播下的种子,乃至珍宝财物,亦可能终至失落。
Verse 63
तथैवात्मनि कर्माणि तिष्ठंति प्रभवंति च । तैलक्षयाद्यथा दीपो निर्वाणमधिगच्छति
同样地,在自我之中,诸业安住并由此而生;如同灯盏,油尽之时,便归于熄灭。
Verse 64
कर्मक्षयात्तथा जंतुः शरीरान्नाशमृच्छति । कर्मक्षयात्तथा मृत्युस्तत्त्वविद्भिरुदाहृतः
业尽之时,众生亦随之趋于身躯的败坏与消散。通达真理者宣说:死亡正是由于业力耗尽而来。
Verse 65
विविधाः प्राणिनस्तस्य मृत्यो रोगाश्च हेतवः । तथा मम विपाकोयं पूर्वं कृतस्य नान्यथा
对那众生而言,致死与致病之因多种多样。同样,我今所受之果报,唯是往昔所作之业的成熟——别无他因。
Verse 66
संप्राप्तो नात्र संदेहः स्त्रीरूपोऽयं न संशयः । क्व मे गेहं समायाता नाटका नटनर्तकाः
他确已到来——毫无疑虑;也毫无疑虑,他已化作女子之形。我的宅邸被带到何处去了——连同那些演员、艺人与舞者?
Verse 67
तेषां संगप्रसंगेन जरा देहं समाश्रिता । सर्वं कर्मकृतं मन्ये यन्मे संभावितं ध्रुवम्
因与他们不断相交,衰老已依附于我身。我以为这一切皆是我往昔业(karma)之果;凡临到我者,必定由业所定。
Verse 68
तस्मात्कर्मप्रधानं च उपायाश्च निरर्थकाः । पुरा वै देवराजेन मदर्थे दूतसत्तमः
因此,业(karma)为先,徒然的计谋皆无意义。往昔确实,诸天之王为我差遣了一位上等使者。
Verse 69
प्रेषितो मातलिर्नाम न कृतं तस्य तद्वचः । तस्य कर्मविपाकोऽयं दृश्यते सांप्रतं मम
名为摩多梨(Mātali)者曾被差来,我却未依其言而行。如今我亲见那一行为之果报正在成熟。
Verse 70
इति चिंतापरो भूत्वा दुःखेन महतान्वितः । यद्यस्याहि वचः प्रीत्या न करोमि हि सर्वथा
于是他沉入忧惧之思,被巨大悲苦所压。心中自语:“若我不以欢喜心,处处奉行他的话……”
Verse 71
सत्यधर्मावुभावेतौ यास्यतस्तौ न संशयः । सदृशं च समायातं यद्दृष्टं मम कर्मणा
确然无疑:此二者——真理与法(Dharma)——必将达到其注定之归宿。如今所成之事,也正与我因自身业行而早已预见者相符。
Verse 72
भविष्यति न संदेहो दैवो हि दुरतिक्रमः । एवं चिंतापरो भूत्वा ययातिः पृथिवीपतिः
“此事必将发生,毫无疑虑;因为天命确实难以违越。”如此思量之下,大地之主耶耶提王沉入忧惧的沉思之中。
Verse 73
कृष्णं क्लेशापहं देवं जगाम शरणं हरिम् । ध्यात्वा नत्वा ततः स्तुत्वा मनसा मधुसूदनम्
他遂归依于诃利——克里希纳,除苦之神。先观想于彼,继而顶礼,再以赞颂奉之,唯以心意敬拜摩杜苏达那。
Verse 74
त्राहि मां शरणं प्राप्तस्त्वामहं कमलाप्रिय
护佑我吧;我已来投于你为归依处,噢莲华女神迦摩罗(拉克希米)所钟爱者。
Verse 81
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरित्रे एकाशीतितमोऽध्यायः
至此,《圣莲华往世书》大地品中,于维那传说及母父相关圣地(tīrtha)之描述之内,关于耶耶提事迹的第八十一章圆满结束。