Adhyaya 12
Bhumi KhandaAdhyaya 12128 Verses

Adhyaya 12

Marks of the Debt-Bound/Enemy Son, Filial Dharma, Detachment, and the Durvāsā–Dharma Episode

PP.2.12先以道德类型揭示有害的亲缘:所谓“与债相连”或如仇敌之子,狡诈贪婪,虐待父母,怠慢祭祖的śrāddha与布施。与之相对的是理想之子,自幼至成年皆令父母欢喜,恭敬奉养,并圆满履行应行的仪轨与照护。 继而开示离欲(vairāgya):财富与亲属关系皆无常,众生终将独自离去,故当依止正法(dharma)而修善。嵌入的故事中,法神Dharma与诸德性化身显现,劝诫杜尔瓦萨(Durvāsā)的嗔怒;然而Durvāsā仍以诅咒令Dharma堕入卑下之生,后被解释为Dharma的化身(如Yudhiṣṭhira、Vidura)以及哈利什旃陀罗(Hariścandra)的法义试炼。章末重申业报:行为决定生死去来,功德(puṇya)由持戒修德、诸伦理支分的纪律实践而增长。

Shlokas

Verse 1

सुमनोवाच । ऋणसंबंधिनं पुत्रं प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः । ऋणं यस्य गृहीत्वा यः प्रयाति मरणं किल

苏摩那说:“我将在你面前说明那与债务相关的儿子——即有人取用他人的借贷,而后确实走向死亡之情形。”

Verse 2

अर्थदाता सुतो भूत्वा भ्राता चाथ पिता प्रिया । मित्ररूपेण वर्त्तेत अतिदुष्टः सदैव सः

他化作施财之子、兄弟,乃至可亲之父;以朋友之相行事,然而他始终极其邪恶。

Verse 3

गुणं नैव प्रपश्येत स क्रूरो निष्ठुराकृतिः । जल्पते निष्ठुरं वाक्यं सदैव स्वजनेषु च

他全然不见德行;其性残酷,心肠刚硬。对自家亲族尤甚,他常说刻薄狠厉之语。

Verse 4

मिष्टंमिष्टं समश्नाति भोगान्भुंजति नित्यशः । द्यूतकर्मरतो नित्यं चौरकर्मणि सस्पृहः

他一再吞食甘美佳肴,恒常沉溺于感官享乐;又常迷恋赌博,贪欲驱使他趋向盗窃之行。

Verse 5

गृहद्रव्यं बलाद्भुंक्ते वार्यमाणः स कुप्यति । पितरं मातरं चैव कुत्सते च दिनेदिने

他强行耗用家中财物;一被阻止便怒火中烧。并且日复一日,他也辱骂父亲与母亲。

Verse 6

द्रावकस्त्रासकश्चैव बहुनिष्ठुरजल्पकः । एवं भुक्त्वाथ तद्द्रव्यं सुखेन परितिष्ठति

那勒索者、恐吓者、口出多般刻薄之言者——如此享用那不义之财后,便安然自处,过着安逸生活。

Verse 7

जातकर्मादिभिर्बाल्ये द्रव्यं गृह्णाति दारुणः । पुनर्विवाहसंबंधान्नानाभेदैरनेकधा

即便在童年,那残酷之人也借口出生等仪式而攫取财物;又凭借再婚所结之关系,以种种差别与无数计谋,多方侵夺。

Verse 8

एवं संजायते द्रव्यमेवमेतद्ददात्यपि । गृहक्षेत्रादिकं सर्वं ममैव हि न संशयः

财富便如此聚集;即使施与他人,心中仍念:‘此屋此田及一切,唯我所有,毫无疑问。’

Verse 9

पितरं मातरं चैव हिनस्त्येव दिनेदिने । सुखंडैर्मुशलैश्चैव सर्वघातैः सुदारुणैः

日复一日,他确实加害于父母,用断裂的木块、用杵棒,以及一切极其残忍的击打来殴打他们。

Verse 10

मृते तु तस्मिन्पितरि मातर्येवातिनिष्ठुरः । निःस्नेहो निष्ठुरश्चश्चैव जायते नात्र संशयः

然而当那父亲死去之后,他甚至对母亲也变得极其刻薄;他变得无情而残忍——对此毫无疑问。

Verse 11

श्राद्धकर्माणि दानानि न करोति कदैव सः । एवंविधाश्च वै पुत्राः प्रभवंति महीतले

他从不举行施罗陀(Śrāddha)祭仪,也不行布施。确实,如此之子会在世间出生。

Verse 12

रिपुं पुत्रं प्रवक्ष्यामि तवाग्रे द्विजपुंगव । बाल्ये वयसि संप्राप्ते रिपुत्वे वर्तते सदा

噢,最尊贵的二次生者啊,我将在你面前述说名为“儿子”的敌人:当他由童年而至青年之时,便常住于敌对之态。

Verse 13

पितरं मातरं चैव क्रीडमानो हि ताडयेत् । ताडयित्वा प्रयात्येव प्रहस्यैव पुनःपुनः

他在嬉戏之时,竟也击打父母;打过之后便离去,一次又一次地发笑。

Verse 14

पुनरायाति संत्रस्तः पितरं मातरं प्रति । सक्रोधो वर्तते नित्यं कुत्सते च पुनःपुनः

他惊惧不安,又回到父亲与母亲面前;心常怀嗔怒,反复不断地辱骂他们。

Verse 15

एवं संवर्तते नित्यं वैरकर्मणि सर्वदा । पितरं मारयित्वा च मातरं च ततः पुनः

他就这样不断沉沦,恒常从事怨仇之业——既杀其父,又再转而杀其母。

Verse 16

प्रयात्येवं स दुष्टात्मा पूर्ववैरानुभावतः । अथातः संप्रवक्ष्यामि यस्माल्लभ्यं भवेत्प्रियम्

如此,那心怀恶念之人,因旧怨之力而走向毁灭。现在我将宣说:凭何可得所爱之福。

Verse 17

जातमात्रः प्रियं कुर्याद्बाल्ये लालनक्रीडनैः । वयः प्राप्य प्रियं कुर्यान्मातृपित्रोरनन्तरम्

自初生之时,当使其心生欢喜;在童年,以慈爱抚育与嬉戏相伴。及至成年,此后当令母亲与父亲欢悦。

Verse 18

भक्त्या संतोषयेन्नित्यं तावुभौ परितोषयेत् । स्नेहेन वचसा चैव प्रियसंभाषणेन च

当以虔敬之心常令二亲欢喜;以慈爱之言、柔和悦耳的谈吐,使他们二人同得满足。

Verse 19

मृते गुरौ समाज्ञाय स्नेहेन रुदते पुनः । श्राद्धकर्माणि सर्वाणि पिंडदानादिकां क्रियाम्

得知师长已逝,因爱恋而一再哭泣;然而仍应圆满行持一切施罗陀(śrāddha)仪轨,如以供奉品荼(piṇḍa,丧祭饭团)等为始的诸般行事。

Verse 20

करोत्येव सुदुःखार्तस्तेभ्यो यात्रां प्रयच्छति । ऋणत्रयान्वितः स्नेहाद्भुंजापयति नित्यशः

纵使为极重忧苦所逼,他仍赐予他们启程朝圣之资;又因负三重之债(ṛṇa-traya),出于爱念,日日令其得食,恒常不辍。

Verse 21

यस्माल्लभ्यं भवेत्कांत प्रयच्छति न संशयः । पुत्रो भूत्वा महाप्राज्ञ अनेन विधिना किल

爱者啊,凡所求者皆可得,此无疑也。诚然,依此法门,便能成为大智慧之子。

Verse 22

उदासीनं प्रवक्ष्यामि तवाग्रे प्रिय सांप्रतम् । उदासीनेन भावेन सदैव परिवर्तते

爱者啊,我今当在你面前宣说离著之境;因为安住于离著之心者,内在恒常转化。

Verse 23

ददाति नैव गृह्णाति न च कुप्यति तुष्यति । नो वा ददाति संत्यज्य उदासीनो द्विजोत्तम

彼不施亦不受,不嗔亦不喜;既已舍离一切,亦不施与亦不吝藏——此即离著之人,最胜之二生者。

Verse 24

तवाग्रे कथितं सर्वं पुत्राणां गतिरीदृशी । यथा पुत्रस्तथा भार्या पिता माताथ बांधवाः

关于诸子的一切已向你宣说——他们的归趣如何。正如对儿子如此,对妻子、父亲、母亲以及其余亲族亦复如是。

Verse 25

भृत्याश्चान्ये समाख्याताः पशवस्तुरगास्तथा । गजा महिष्यो दासाश्च ऋणसंबंधिनस्त्वमी

仆从及其他依附者亦被计入;同样还有牛畜与马匹;又有大象、水牛与奴仆——这一切皆被视为与债务之系属相关。

Verse 26

गृहीतं न ऋणं तेन आवाभ्यां तु न कस्यचित् । न्यासमेवं न कस्यापि कृतं वै पूर्वजन्मनि

他并未取受任何债务;我二人亦未向任何人负债。同样,在前生也无人曾将寄托之物交付我等保管。

Verse 27

धारयावो न कस्यापि ऋणं कांत शृणुष्वहि । न वैरमस्ति केनापि पूर्वजन्मनि वै कृतम्

爱者啊,请听:我等不欠任何人之债。亦无与任何人之怨仇,是由前生所造。

Verse 28

आवाभ्यां हि न विप्रेंद्र न त्यक्तं हि तथापते । एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ त्यज चिंतामनर्थकीम्

婆罗门中之最啊,我等确未舍弃于你——你的夫君亦然。既知如此,当安然归息,舍离这无益的忧虑。

Verse 29

कस्य पुत्राः प्रिया भार्या कस्य स्वजनबांधवाः । हृतं न चैव कस्यापि नैव दत्तं त्वया पुनः

儿子属于谁?挚爱的妻子属于谁?亲族眷属又属于谁?诚然,你并未从任何人那里偷取什么;你也并未真正再施与什么。

Verse 30

कथं हि धनमायाति विस्मयं व्रज माधव । प्राप्तव्यमेव यत्रैव भवेद्द्रव्यं द्विजोत्तम

财富究竟如何到来?莫要惊异,摩达婆啊。凡注定应得之财,必定就在彼处自然而生,婆罗门中最胜者啊。

Verse 31

अनायासेन हस्ते हि तस्यैव परिजायते । यत्नेन महता चैव द्रव्यं रक्षति मानवः

诚然,不费力它便落入他的手中;然而人守护其财物,却唯有以极大的辛劳。

Verse 32

व्रजमानो व्रजत्येव धनं तत्रैव तिष्ठति । एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ जहि चिंतामनर्थकीम्

离去者终究独自前行,而财富仍留在原处。明了此理,当归于心安,舍弃徒然而有害的忧虑。

Verse 33

कस्य पुत्राः प्रिया भार्या कस्य स्वजनबांधवाः । कः कस्य नास्ति संसारे असंबंधाद्द्विजोत्तम

儿子属于谁?挚爱的妻子属于谁?亲族眷属又属于谁?在此世间,婆罗门中最胜者啊,有谁不曾在某时与他人变得无关——因为诸缘并非恒常?

Verse 34

महामोहेन संमूढा मानवाः पापचेतसः । इदं गृहमयं पुत्र इमा नार्यो ममैव हि

被大迷惑所蒙蔽、心怀罪念的人们便以为:“这房舍是我的;这儿子是我的;这些女子也确是我的。”

Verse 35

अनृतं दृश्यते कांत संसारस्य हि बंधनम् । एवं संबोधितो देव्या भार्यया प्रियया तदा

“亲爱的,虚妄被看作是轮回世间的系缚。”当时,女神——他挚爱的妻子——如此对他说。

Verse 36

पुनः प्राह प्रियां भार्यां सुमनां ज्ञानवादिनीम् । सोमशर्मोवाच । सत्यमुक्तं त्वया भद्रे सर्वसंदेहनाशनम्

随后,苏摩沙尔玛又对他心爱的妻子苏摩那——善心而善说智慧之语者——说道:“贤爱啊,你所言真实,能除尽一切疑惑。”

Verse 37

तथापि वंशमिच्छंति साधवः सत्यपंडिताः । यथा पुत्रस्य मे चिंता धनस्य च तथा प्रिये

即便如此,持德而知真的圣贤仍希求家族相续。正如我忧念有子一般,亲爱者啊,我也同样忧念财物。

Verse 38

येनकेनाप्युपायेन पुत्रमुत्पादयाम्यहम् । सुमनोवाच । पुत्रेण लोकाञ्जयति पुत्रस्तारयते कुलम्

“无论用何种办法,我都要生得一子。”苏摩那说:“凭借儿子可胜诸世界;儿子能度脱并护持家族之脉。”

Verse 39

सत्पुत्रेण महाभाग पिता माता च जंतवः । एकः पुत्रो वरो विद्वान्बहुभिर्निर्गुणैस्तु किम्

噢有福者,凭一位贤善之子,父母方得真正圆满。唯有一位卓越而有智的儿子最为上善;许多无德之子又有何用?

Verse 40

एकस्तारयते वंशमन्ये संतापकारकाः । पूर्वमेव मया प्रोक्तमन्ये संबंधगामिनः

有一人能扶持并度脱宗族,而他人却成忧恼之因。我先前已说过:亦有人只是因关系与结交而随行附和。

Verse 41

पुण्येन प्राप्यते पुत्रः पुण्येन प्राप्यते कुलम् । सुगर्भः प्राप्यते पुण्यैस्तस्मात्पुण्यं समाचर

凭福德(puṇya)得子;凭福德得贵族良门。凭福德得善胎与康健后嗣;是故当修福德。

Verse 42

जातस्य मृतिरेवास्ति जन्म एव मृतस्य च । सुजन्म प्राप्यते पुण्यैर्मरणं तु तथैव च

凡已出生者,唯死必至;凡已死者,复生亦必随之。凭福德得善生;同样,死亡之相亦与自身业行相应。

Verse 43

सुखं धनचयः कांत भुज्यते पुण्यकर्मभिः । सोमशर्मोवाच । पुण्यस्याचरणं ब्रूहि तथा जन्मान्यपि प्रिये

“爱者啊,安乐与财富的积聚,皆由福德之业而得享。”索摩沙尔玛说道:“亲爱的,请为我开示修福(puṇya)之法,并及其在他生中的果报。”

Verse 44

सुपुण्यः कीदृशो भद्रे वद पुण्यस्य लक्षणम् । सुमनोवाच । आदौ पुण्यं प्रवक्ष्यामि यथा पुण्यं श्रुतं मया

“吉祥的女士啊,具大功德之人是何等模样?请说出功德(puṇya)的标志。”苏摩那说:“首先,我将依我所闻,宣说功德。”

Verse 45

पुरुषो वाथवा नारी यथा नित्यं च वर्तते । यथा पुण्यैः समाप्नोति कीर्तिं पुत्रान्प्रियान्धनम्

无论男子或女子,依其日日所行:凭借善业功德,得名声、得爱子、得财富。

Verse 46

पुण्यस्य लक्षणं कांत सर्वमेव वदाम्यहम् । ब्रह्मचर्येण सत्येन मखपंचकवर्तनैः

亲爱的,我将完全说出功德(puṇya)的标志:以梵行(brahmacarya)的清净持守,以真实不妄语,并以奉行五种祭祀之行。

Verse 47

दानेन नियमैश्चापि क्षमाशौचेन वल्लभ । अहिंसया सुशक्त्या च अस्तेयेनापि वर्तनैः

又以布施(dāna)与诸戒律(niyama),以忍辱与清净,亲爱的;以不害(ahiṃsā)与坚固之力,并以不偷盗的行持——

Verse 48

एतैर्दशभिरंगैस्तु धर्ममेवं प्रपूरयेत् । संपूर्णो जायते धर्मो ग्रासैर्भोगो यथोदरे

由此十支,当圆满修习并成就法(dharma)。法得圆满,正如一口口食物入腹,滋养与饱足遂成。

Verse 49

धर्मं सृजति धर्मात्मा त्रिविधेनैव कर्मणा । तस्य धर्मः प्रसन्नात्मा पुण्यमेवं तु प्रापयेत्

具法之心者以三种行持生起正法;其心清明安宁,则此法如是回赐于彼,令得福德。

Verse 50

यं यं चिंतयते प्राज्ञस्तं तं प्राप्नोति दुर्लभम् । सोमशर्मोवाच । कीदृङ्मूर्तिस्तु धर्मस्य कान्यंगानि च भामिनि

智者所思所念,纵然难得,亦必得之。索摩沙尔玛说道:“美丽的女士啊,达摩具何形相?其肢分又为何?”

Verse 51

प्रीत्या कथय मे कांते श्रोतुं श्रद्धा प्रवर्तते । सुमनोवाच । लोके धर्मस्य वै मूर्तिः कैर्दृष्टा न द्विजोत्तम

“亲爱的,请怀着慈爱为我讲述;我听闻之信心已然生起。”苏摩那说道:“在此世间,谁曾见到达摩的真实化身?噢,最胜的二生者。”

Verse 52

अदृश्यवर्त्मा सत्यात्मा न दृष्टो देवदानवैः । अत्रिवंशे समुत्पन्नो अनसूयात्मजो द्विजः

其行迹不可见,其本性即真实;诸天与阿修罗亦未曾得见。生于阿特里之族,他是阿那苏亚之子、二生者。

Verse 53

तेन दृष्टो महाधर्मो दत्तात्रेयेण वै सदा । द्वावेतौ तु महात्मानौ कुर्वाणौ तप उत्तमम्

由他之缘,达塔特雷耶常得瞻见大达摩。诚然,这两位大士正在修行最上等的苦行。

Verse 54

धर्मेण वर्तमानौ तौ तपसा च बलेन च । इंद्राधिकेन रूपेण प्रशस्तेन भविष्यतः

他们安住于正法(Dharma),具足苦行(tapas)与力量;那二人将得吉祥殊胜之身,甚至超越因陀罗。

Verse 55

दशवर्षसहस्रं तौ यावत्तु वनसंस्थितौ । वायुभक्षौ निराहारौ संजातौ शुभदर्शनौ

他们住于林中长达一万年,只以风为食,断绝饮食,遂得吉祥光耀之相。

Verse 56

दशवर्षसहस्रं तु तावत्कालं तपोर्जितम् । सुसाध्यमानयोश्चैव तत्र धर्मः प्रदृश्यते

整整一万年间,苦行之力不断积聚;当诸行持圆满成就之时,正法(Dharma)于彼处分明显现。

Verse 57

पंचाग्निः साध्यते द्वाभ्यां तावत्कालं द्विजोत्तम । त्रिकालं साधितं तावन्निराहारं कृतं तथा

噢,最胜二生者(dvija),如是久时修五火苦行,可由二种(量度)而成;同一期间,三时之行亦得成就,如是断食(不食)亦算圆满。

Verse 58

जलमध्ये स्थितौ तावद्दत्तात्रेयो यतिस्तथा । दुर्वासास्तु मुनिश्रेष्ठस्तपसा चैव कर्षितः

其后,当二人立于水中之际,亦有达塔特雷亚(Dattātreya)在彼,亦为出家行者(yati);而圣仙中最胜的杜尔瓦萨(Durvāsā)亦在场,因苦行而形体消瘦。

Verse 59

धर्मं प्रति स धर्मात्मा चुक्रोध मुनिपुंगवः । क्रुद्धे सति महाभाग तस्मिन्मुनिवरे तदा

那位具正法之心的圣仙——诸苦行者之最胜——因关乎达摩之事而起忿怒。及至那位尊贵的牟尼发怒之时,噢有福者,于是……

Verse 60

अथ धर्मः समायातः स्वरूपेण च वै तदा । ब्रह्मचर्यादिभिर्युक्तस्तपोभिश्च स बुद्धिमान्

于是,达摩确在那时来到此处,以其本真之相显现——具足梵行(brahmacarya)等诸戒行,并具苦行(tapas);其心明慧。

Verse 61

सत्यं ब्राह्मणरूपेण ब्रह्मचर्यं तथैव च । तपस्तु द्विजवर्योस्ति दमः प्राज्ञो द्विजोत्तमः

真实(satya)即是婆罗门之形相;梵行(brahmacarya)亦复如是。高贵的再生者以苦行(tapas)为标志,而明智的最上再生者则以自制(dama)为特征。

Verse 62

नियमस्तु महाप्राज्ञो दानमेव तथैव च । अग्निहोत्रिस्वरूपेण ह्यात्रेयं हि समागताः

而诸持戒(niyama)——噢大智者——以及布施(dāna)亦复如是:确然,阿特雷耶(Ātreya)诸圣已在此集会,化现为行火供的阿耆尼霍特林(Agnihotrin)祭司之形。

Verse 63

क्षमा शांतिस्तथा लज्जा चाहिंसा च ह्यकल्पना । एताः सर्वाः समायाताः स्त्रीरूपास्तु द्विजोत्तम

宽恕、寂静、羞谦、不害(ahimsa)以及远离虚妄想象——噢最胜再生者——这一切皆已汇聚而来,化身为女子之形。

Verse 64

बुद्धिः प्रज्ञा दया श्रद्धा मेधा सत्कृति शांतयः । पंचयज्ञास्तथा पुण्याः सांगा वेदास्तु ते तदा

智慧、明辨、慈悲、信心、持久的记忆之智、善名与安宁之境;同样,那具功德的五大祭(五大祭祀),以及连同诸支分的吠陀,当时皆为你所有。

Verse 65

स्वस्वरूपधराश्चैव ते सर्वे सिद्धिमागताः । अग्न्याधानादयः पुण्या अश्वमेधादयस्तथा

各自具足本来之相,他们都证得圆满成就。同样,从安置圣火(阿耆尼安陀那)开始的诸功德仪轨,以及以马祭(Aśvamedha)为首的祭祀,也都变得灵验而结实成果。

Verse 66

रूपलावण्यसंयुक्ताः सर्वाभरणभूषिताः । दिव्यमाल्यांबरधरा दिव्यगंधानुलेपनाः

具足形貌之美与风采,佩戴一切饰物,身披天界花鬘与衣裳,并以天香涂抹其身。

Verse 67

किरीटकुंडलोपेता दिव्याभरणभूषिताः । दीप्तिमंतः सुरूपास्ते तेजोज्वालाभिरावृताः

头戴宝冠、耳坠璎珞,饰以天界宝具;他们光辉灿然、相貌端严,周身为炽盛的光焰所环绕。

Verse 68

एवं धर्मः समायातः परिवारसमन्वितः । यत्र तिष्ठति दुर्वासाः क्रोधनः कालवत्तथा

于是,达摩(法)携其眷属来到那里——那正是杜尔瓦萨(Durvāsā)所居之处;他怒性炽烈,宛如时间本身。

Verse 69

धर्म उवाच । कस्मात्कोपः कृतो विप्र भवांस्तपस्समन्वितः । क्रोधो हि नाशयेच्छ्रेयस्तप एव न संशयः

法(Dharma)说道:“婆罗门啊,你既具苦行之力,为何起嗔?嗔怒毁坏福祉,而苦行成就善果——对此毫无疑惑。”

Verse 70

सर्वनाशकरस्तस्मात्क्रोधं तत्र विवर्जयेत् । स्वस्थो भव द्विजश्रेष्ठ उत्कृष्टं तपसः फलम्

因此,既然嗔怒招致彻底毁灭,在此情境中当远离嗔怒。安住自持吧,最胜的二生者;宁静安然乃苦行的至上果报。

Verse 71

दुर्वासा उवाच । भवान्को हि समायात एतैर्द्विजवरैः सह । सप्त नार्यः प्रतिष्ठंति सुरूपाः समलंकृताः

杜尔瓦萨(Durvāsā)说道:“你是谁,竟与这些上等婆罗门一同来到此处?又为何有七位女子——容貌端丽、装饰华美——站在这里?”

Verse 72

कथयस्व ममाग्रे त्वं विस्तरेण महामते । धर्म उवाच । अयं ब्राह्मणरूपेण सर्वतेजः समन्वितः

“大圣者啊,请在我面前详尽述说。”法(Dharma)答道:“此人现婆罗门之形,具足一切光辉与灵性威光。”

Verse 73

दंडहस्तः सुप्रसन्नः कमंडलुधरस्तथा । तवाग्रे ब्रह्मचर्योयं सोयं पश्य समागतः

手执杖具,神情安然而慈悦,又持净水壶(kamandalu);这位梵行者正来到你面前。看,他已至此。

Verse 74

अन्यं पश्यस्व वै त्वं च दीप्तिमंतं द्विजोत्तम । कपिलं पिंगलाक्षं च सत्यमेनं द्विजोत्तम

婆罗门中最殊胜者啊,请看这另一位:光辉炽盛,色如黄褐(迦毗罗),双目亦呈黄褐之色。诚然,婆罗门中最殊胜者啊,此人真实不虚,正如你所见。

Verse 75

तादृशं पश्य धर्मात्मन्वैश्वदेवसमप्रभम् । यत्तपो हि त्वया विप्र सर्वदेवसमाश्रितम्

具德之人啊,请观此等光辉——其灿然如毗湿维提婆众(Viśvedevas)之合辉;因为你所修的苦行,婆罗门啊,确由一切诸神所依持、所护念。

Verse 76

एतं पश्य महाभाग तव पार्श्वसमागतम् । प्रसन्नवाग्दीप्तियुक्तः सर्वजीवदयापरः

大福德者啊,请看这位来到你身旁的人:言语和悦,光辉炳然,且一心以慈悲怜悯一切众生。

Verse 77

दम एव तथायं ते यः पोषयति सर्वदा । जटिलः कर्कशः पिंगो ह्यतितीव्रो महाप्रभुः

诚然,正是这自制之德恒常护持着你:其发结缠绕,性相峻厉,色呈黄褐,威猛至极,且大有神威。

Verse 78

नाशको हि स पापानां खड्गहस्तो द्विजोत्तम । अभिशांतो महापुण्यो नित्यक्रियासमन्वितः

两生中最殊胜者啊,他确是灭除罪业者——手执利剑;心已寂静,功德广大,恒常具足每日之圣行与仪轨。

Verse 79

नियमस्तु समायातस्तव पार्श्वे द्विजोत्तम । अनिर्मुक्तो महादीप्तः शुद्धस्फटिकसन्निभः

然而,尼耶摩(Niyama)已来到你身旁,噢最胜婆罗门;其光辉不息,灿然炽盛,宛如清净水晶。

Verse 80

पयःकमंडलुकरो दंतकाष्ठधरो द्विजः । शौच एष समायातो भवतः सन्निधाविह

一位二次诞生者,手持盛满乳汁的水罐(kamandalu),又携齿木;此即“清净”(Śauca),为净化而来到你面前。

Verse 81

अतिसाध्वी महाभागा सत्यभूषणभूषिता । सर्वभूषणशोभांगी शुश्रूषेयं समागता

“她至为贞善,福德具足,以真实为其庄严;诸善饰令其肢体光耀,她已来到此处,愿行侍奉。”

Verse 82

अतिधीरा प्रसन्नांगी गौरी प्रहसितानना । पद्महस्ता इयं धात्री पद्मनेत्रा सुपद्मिनी

她极其坚忍而明慧,形体安宁端雅——肤色皎洁,面含微笑。此“持世者”达特丽(Dhātrī)莲手、莲眼,最为莲华之相。

Verse 83

दिव्यैराभरणैर्युक्ता क्षमा प्राप्ता द्विजोत्तम । अतिशांता सुप्रतिष्ठा बहुमंगलसंयुता

噢最胜二次诞生者,忍辱女神克沙玛(Kṣamā)现身,佩戴天界庄严;极其寂静安和,威仪安住,并具多种吉祥德相。

Verse 84

दिव्यरत्नकृता शोभा दिव्याभरणभूषिता । तव शांतिर्महाप्राज्ञ ज्ञानरूपा समागता

以天界宝珠铸成的光辉为饰,又佩戴诸天妙严之具——大智者啊——你的“寂静安宁”已至,化作“智慧”之形而来。

Verse 85

परोपकारकरणा बहुसत्यसमाकुला । मितभाषा सदैवासौ अकल्पा ते समागता

他们以利他为行,汇聚多种真实之语;言辞恒常节制——那些无瑕之人已然集会。

Verse 86

प्रसन्ना सा क्षमायुक्ता सर्वाभरणभूषिता । पद्मासना सुरूपा सा श्यामवर्णा यशस्विनी

她安然喜悦,具足忍辱,佩戴一切庄严之饰。端坐莲座,形容端妙——肤色深黛而名声显赫。

Verse 87

अहिंसेयं महाभागा भवंतं तु समागता । तप्तकांचनवर्णांगी रक्तांबरविलासिनी

大福德者啊,这位“阿希摩萨”(不害)圣女已至你前——肢体灿然如炼金之辉,喜着赤色衣裳。

Verse 88

सुप्रसन्ना सुमंत्रा च यत्र तत्र न पश्यति । ज्ञानभावसमाक्रांता पुण्यहस्ता तपस्विनी

她恒常安宁,善受正教,不东张西望。为觉知之境所摄持,那位苦行女——双手清净——长住于专注之中。

Verse 89

मुक्ताभरणशोभाढ्या निर्मला चारुहासिनी । इयं श्रद्धा महाभाग पश्य पश्य समागता

她佩戴珍珠饰物,光彩照人,清净而含柔美微笑——噢大福德者,看啊,看啊:这正是信心女神Śraddhā亲自到来。

Verse 90

बहुबुद्धिसमाक्रांता बहुज्ञानसमाकुला । सुभोगासक्तरूपा सा सुस्थिता चारुमंगला

她具足丰盛智慧,充满多门学识;虽喜悦于精妙受用,却安住不动——形貌端丽,吉祥可喜。

Verse 91

सर्वेष्टध्यानसंयुक्ता लोकमाता यशस्विनी । सर्वाभरणशोभाढ्या पीनश्रोणि पयोधरा

她专注于对一切所愿的禅观,是声名显赫的世间之母——遍身饰物光辉灿然——丰臀丰乳,圆满庄严。

Verse 92

गौरवर्णा समायाता माल्यवस्त्रविभूषिता । इयं मेधा महाप्राज्ञ तवैव परिसंस्थिता

她肤色皎洁而来,佩以花鬘、衣裳与诸般饰物。噢大智者,此即“慧力”女神Medhā,唯为你而安住于此。

Verse 93

हंसचंद्रप्रतीकाशा मुक्ताहारविलंबिनी । सर्वाभरणसंभूषा सुप्रसन्ना मनस्विनी

她光辉如天鹅与明月,颈垂串串珍珠;遍身庄严诸饰,神情极其安宁,心志高洁。

Verse 94

श्वेतवस्त्रेण संवीता शतपत्रं शयेकृतम् । पुस्तककरा पंकजस्था राजमाना सदैव हि

她身披白衣,安卧于百瓣莲华之上;手持经典,端坐莲座,恒常放射庄严光辉。

Verse 95

एषा प्रज्ञा महाभाग भाग्यवंतं समागता । लाक्षारससमावर्णा सुप्रसन्ना सदैव हि

贤者啊,此智慧已降临于有福之人;其色如紫胶汁,恒常极其安宁澄澈。

Verse 96

पीतपुष्पकृतामाला हारकेयूरभूषणा । मुद्रिका कंकणोपेता कर्णकुंडलमंडिता

她佩戴黄花所成的花鬘,颈饰项链、臂戴臂钏;指环与手镯俱全,耳坠庄严点缀。

Verse 97

पीतेन वाससा देवी सदैव परिराजते । त्रैलोक्यस्योपकाराय पोषणायाद्वितीयका

女神身着黄衣,恒常光耀无比——为三界之利益与养护而无与伦比。

Verse 98

यस्याः शीलं द्विजश्रेष्ठ सदैव परिकीर्तितम् । सेयं दया सु संप्राप्ता तव पार्श्वे द्विजोत्तम

婆罗门中最胜者啊,她的德行恒常被称颂。那同一位慈悲(Dayā)如今确已来到,亲临你侧,二生中之最上者。

Verse 99

इयं वृद्धा महाप्राज्ञ भावभार्या तपस्विनी । मम माता द्विजश्रेष्ठ धर्मोहं तव सुव्रत

这位老妇极具智慧——她是贞诚的妻子,也是修苦行的行者。她是我的母亲,噢最尊贵的两次生者;而我乃是你的达摩,噢具殊胜誓愿者。

Verse 100

इति ज्ञात्वा शमं गच्छ मामेवं परिपालय । दुर्वासा उवाच । यदि धर्मः समायातो मत्समीपं तु सांप्रतम्

“既已知晓此事,便安然前行,并以此方式护持我。”杜尔瓦萨说道:“若达摩确已在此刻来到我面前……”

Verse 101

एतन्मे कारणं ब्रूहि किं ते धर्म करोम्यहम् । धर्म उवाच । कस्मात्क्रुद्धोसि विप्रेन्द्र किमेतैर्विप्रियं कृतम्

“请告诉我此事的缘由。我当为你履行何种义务、何种达摩?”达摩答道:“为何动怒,噢最尊贵的婆罗门?这些人对你做了什么不悦之事?”

Verse 102

तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि दुर्वासो यदि मन्यसे । दुर्वासा उवाच । येनाहं कुपितो देव तदिदं कारणं शृणु

“若你认为合宜,噢杜尔瓦萨,请告诉我原因。”杜尔瓦萨说道:“噢主宰,请听我动怒的这一真实缘由。”

Verse 103

दमशौचैः सुसंक्लेशैः शोधितं कायमात्मनः । लक्षवर्षप्रमाणं वै तपश्चर्या मया कृता

凭借自制与清净——历经严酷的艰难——我净化了自身之躯。确然,我修行苦行长达十万年之久。

Verse 104

एवं पश्यसि मामेवं दया तेन प्रवर्तते । तस्मात्क्रुद्धोस्मि तेद्यैव शापमेवं ददाम्यहम्

因你以此般目光看我,我心中慈悲被激起;然而也正因此,我至今仍对你动怒——所以我现在向你宣告此诅咒。

Verse 105

एवं श्रुत्वा तदा तस्य तमुवाच महामतिः । धर्म उवाच । मयि नष्टे महाप्राज्ञ लोको नाशं समेष्यति

听罢此言,那位大德当即对他说。法(Dharma)说道:“大智者啊,若我被毁灭,世间必将走向败亡。”

Verse 106

दुःखमूलमहं तात निकर्शामि भृशं द्विज । सौख्यं पश्चादहं दद्मि यदि सत्यं न मुंचति

亲爱的啊——婆罗门啊——我将彻底拔除痛苦之根;随后,若他不舍弃真理,我必赐予安乐。

Verse 107

पापोयं सुखमूलस्तु पुण्यं दुःखेन लभ्यते । पुण्यमेवं प्रकुर्वाणः प्राणी प्राणान्विमुंचति

罪恶以享乐为根,而功德(puṇya)须由艰苦而得。如此行功德的众生,终将舍离生命之息。

Verse 108

महत्सौख्यं ददाम्येवं परत्र च न संशयः । दुर्वासा उवाच । सुखं येनाप्यते तेन परं दुःखं प्रपद्यते

“我如此赐予大安乐,亦及于来世;对此毫无疑问。” 杜尔瓦萨(Durvāsā)说:“人以何得乐,亦以何堕入更大的苦。”

Verse 109

तत्तु मर्त्यः परित्यज्य अन्येनापि प्रभुज्यते । तत्सुखं को विजानाति निश्चयं नैव पश्यति

凡人舍弃那财物,竟也被他人享用。谁能真正知晓由此而来的快乐?因为全然看不见任何确定。

Verse 110

तच्छ्रेयो नैव पश्यामि अन्याय्यं हि कृतं तव । येन कायेन क्रियते भुज्यते नैव तत्सुखम्

我看不出其中有何善;你所做的确是不义。若所行违背正法(dharma),那行为之乐并非由行事之身真正享受。

Verse 111

अन्येन क्रियते क्लेशमन्येनापि प्रभुज्यते । तत्सुखं को विजानाति चान्यायं धर्ममेव वा

一人承受苦劳,另一人却享其果报。如此之乐谁能真知?又谁能分辨这是不义,还是正法(dharma)?

Verse 112

अन्येन क्रियते क्लेशमन्येनापि सुखं पुनः । भुनक्ति पुरुषो धर्म तत्सर्वं श्रेयसा युतम्

苦劳由一人引起,快乐又似由他人得享;然而承受正法(dharma)之果的,终究是其人自身。因此这一切皆与自身的至善(śreyas)相系。

Verse 113

पुण्यं चैव अनेनापि अनेन फलमश्नुते । क्रियमाणं पुनः पुण्यमन्येन परिभुज्यते

功德(puṇya)亦复如是:如此积集,如此受其果;然而正在修作的功德,也可能再次被他人夺取而享用。

Verse 114

तत्सर्वं हि सुखं प्रोक्तं यत्तथा यस्य लक्षणम् । धर्मशास्त्रोदितं चैव कृतं सर्वत्र नान्यथा

凡被宣说为能致安乐者,正是与个人真实本性之相相契之事;并且应当处处依《法论》(Dharmaśāstra)所规定而行,绝不可违越。

Verse 115

येन कायेन कुर्वंति तेन दुःखं सहन्ति ते । परत्र तेन भुंजंति अनेनापि तथैव च

以何等之身造作诸业,便以同一之身承受痛苦;于来世亦以同一器具受其果报,于此世亦复如是。

Verse 116

इति ज्ञात्वा स धर्मात्मा भवान्समवलोकयेत् । यथा चौरा महापापाः स्वकायेन सहंति ते

既知此理,汝为持法之人,当善加观照:正如盗贼等大罪之徒,皆随其自身而受苦。

Verse 117

दुःखेन दारुणं तीव्रं तथा सुखं कथं नहि । धर्म उवाच । येन कायेन पापाश्च संचरन्ति हि पातकम्

“既有惨烈而剧烈之苦,何以不亦有乐?”法(Dharma)答曰:“正是那使诸罪行游走、招致过犯的此身(为其因)。”

Verse 118

तेन पीडां सहंत्येव पातकस्य हि तत्फलम् । दंडमेकं परं दृष्टं धर्मशास्त्रेषु पंडितैः

由此而受其苦,实为罪业之果。诸《法论》之中,智者认定:惩罚乃唯一至上的矫正之道。

Verse 119

तं धर्मपूर्वकं विद्धि एतैर्न्यायैस्त्वमेव हि । दुर्वासा उवाच । एवं न्यायं न मन्येहं तथैव शृणु धर्मराट्

当知此事以达摩为本;正是你自己以这些法则而立之。杜尔瓦萨说道:“我不认可这样的论理;然而仍请再听下去,噢达摩之王。”

Verse 120

शापत्रयं प्रदास्यामि क्रुद्धोहं तव नान्यथा । धर्म उवाच । यदा क्रुद्धो महाप्राज्ञ मामेव हि क्षमस्व च

“我将赐你三重诅咒;我对你震怒,别无他途。”达摩说道:“当你发怒时,噢大智者,请确实宽恕我。”

Verse 121

नैव क्षमसि विप्रेंद्र दासीपुत्रं हि मां कुरु । राजानं तु प्रकर्तव्यं चांडालं च महामुने

“噢婆罗门之最胜者,切莫容忍此事——不要使我成为婢女之子。反倒是,噢大牟尼,应使国王成为旃陀罗。”

Verse 122

प्रसादसुमुखो विप्र प्रणतस्य सदैव हि । दुर्वासाश्च ततः क्रुद्धो धर्मं चैव शशाप ह

噢婆罗门,他对俯首礼敬者恒常慈颜垂恩。然而杜尔瓦萨怒火炽盛,竟也宣下诅咒——甚至加于达摩自身。

Verse 123

दुर्वासा उवाच । राजा भव त्वं धर्माद्य दासीपुत्रश्च नान्यथा । गच्छ चांडालयोनिं च धर्म त्वं स्वेच्छया व्रज

杜尔瓦萨说道:“从今日起,噢达摩,你将成为国王——却必为婢女之子,别无他途。你也当往旃陀罗之胎而生;噢达摩,随你本愿前去吧。”

Verse 124

एवं शापत्रयं दत्त्वा गतोसौ द्विजसत्तमः । अनेनापि प्रसंगेन दृष्टो धर्मः पुरा किल

就这样,那位最尊贵的婆罗门宣下三重诅咒后便离去。也正因这一因缘,据说久远以前,达摩(Dharma)曾显现于世。

Verse 125

सोमशर्मोवाच । धर्मस्तु कीदृशो जातस्तेन शप्तो महात्मना । तद्रूपं तस्य मे ब्रूहि यदि जानासि भामिनि

索摩沙尔玛说道:“达摩被那位大德诅咒后,变成了怎样的存在?若你知晓,端丽的女士啊,请告诉我他的形相。”

Verse 126

सुमनोवाच । भरतानां कुले जातो धर्मो भूत्वा युधिष्ठिरः । विदुरो दासीपुत्रस्तु अन्यं चैव वदाम्यहम्

苏摩那说道:“在婆罗多族的血脉中,达摩亲自降生为由提施提罗。至于毗度罗,则是婢女之子;我还要再说另一位。”

Verse 127

यदा राजा हरिश्चंद्रो विश्वामित्रेण कर्षितः । तदा चांडालतां प्राप्तः स हि धर्मो महामतिः

当哈利施旃陀罗王被毗湿瓦密多折磨之时,他便堕入旃陀罗的境地;然而即便如此,伟大心志者啊,那也确是真正的达摩。

Verse 128

एवं कर्मफलं भुक्तं धर्मेणापि महात्मना । दुर्वाससो हि शापाद्वै सत्यमुक्तं तवाग्रतः

因此,即便那位大德之人——虽具正法——也承受了自身业行的果报;因为由于杜尔瓦萨的诅咒,在你面前所说之语确已应验。