Shloka 90

Description of the Pilgrimage to the Sacred Tīrthas

Kurukṣetra-yātrā-krama

Devanagari script

कोटितीर्थं ततो गत्वा स्नात्वा कोटीश्वरं शिवम् । दृष्ट्वा स्तुत्वा श्रद्दधानः कोटियज्ञफलं लभेत् ॥ ९० ॥

Transliteration

koṭitīrthaṃ tato gatvā snātvā koṭīśvaraṃ śivam | dṛṣṭvā stutvā śraddadhānaḥ koṭiyajñaphalaṃ labhet || 90 ||

Translation

随后前往拘底圣渡（Koṭitīrtha）沐浴；以信心瞻礼并赞颂湿婆为“拘底自在主”（Koṭīśvara）者，得与行一千万次祭祀同等之功德。

Word by Word

• कोटितीर्थम्: the Koṭi-tīrtha sacred place
• कोटितीर्थम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोटि-तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (कोटीनां तीर्थम्)

• ततः: then/thereafter
• ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः: क्रियाविशेषण (ततः = thereafter/from there)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययकृदन्त), पूर्वकालिक क्रिया; धातुः: गम् (गच्छति)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययकृदन्त), पूर्वकालिक क्रिया; धातुः: स्ना (स्नाति)

• कोटीश्वरम्: Koṭīśvara (Lord of Koṭis)
• कोटीश्वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोटि-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषसमासः (कोटीनाम् ईश्वरः)

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कोटीश्वरम् इति विशेष्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययकृदन्त), पूर्वकालिक क्रिया; धातुः: दृश् (पश्यति)

• स्तुत्वा: having praised
• स्तुत्वा: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययकृदन्त), पूर्वकालिक क्रिया; धातुः: स्तु (स्तौति)

• श्रद्दधानः: being faithful/devout
• श्रद्दधानः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्रद्-धा (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

• कोटियज्ञफलम्: the fruit of a crore of sacrifices
• कोटियज्ञफलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोटि-यज्ञ-फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषसमासः (कोटियज्ञानां फलम्)

• लभेत्: would obtain
• लभेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; धातुः: लभ्

Speaker

Narada (narrating a Tirtha-Mahatmya section in Uttara-Bhaga)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Koti-Tirtha
• Kotishvara
• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches that pilgrimage (tīrtha-yātrā), sacred bathing (snāna), and devotional worship (darśana and stuti) performed with śraddhā can yield immense puṇya—symbolically equated here with the merit of a koṭi of yajñas.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is expressed through reverent darśana (beholding the deity) and stuti (praise), and the verse emphasizes inner faith (śraddhā) as the key that makes the act spiritually efficacious, not merely the external ritual.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual practice is foregrounded: tīrtha-snānā (rules of sacred bathing) and stotra/arcana-oriented worship. While not a technical Vedāṅga lesson, it reflects Kalpa-style guidance on pilgrimage rites and the doctrine of yajña-phala (ritual merit).