Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

Saṃdhyāvalī-ākhyāna

Mohinī-parīkṣā; Dvādaśī-vrata-mahattva

धर्मांगदशिरश्चारु चंद्रबिंबोपमं शुभम् । अजातश्मश्रुकं चैव कुंडलाभ्यां विभूषितम् ॥ ५ ॥

dharmāṃgadaśiraścāru caṃdrabiṃbopamaṃ śubham | ajātaśmaśrukaṃ caiva kuṃḍalābhyāṃ vibhūṣitam || 5 ||

他那可爱的头颅戴着冠冕,吉祥且光芒四射,宛如月轮;他面无胡须,还佩戴着一对耳环,更显庄严。

धर्म-अङ्गद-शिरःthe head of Dharmāṅgada
धर्म-अङ्गद-शिरः:
Karma/Pratipadya (कर्म/description target)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + अङ्गद (प्रातिपदिक) + शिरस् (प्रातिपदिक)
Formसमास: बहुपद-तत्पुरुष (धर्मस्य अङ्गदः; तस्य शिरः = Dharma-aṅgada's head); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
चारुbeautiful
चारु:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचारु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘शिरः’
चन्द्र-बिम्ब-उपमम्like the disc of the moon
चन्द्र-बिम्ब-उपमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक) + बिम्ब (प्रातिपदिक) + उपम (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (चन्द्रस्य बिम्बम् इव उपमम् = comparable to the moon-disc); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘शिरः’
शुभम्auspicious, splendid
शुभम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘शिरः’
अजात-श्मश्रुकम्with (facial hair) not yet grown
अजात-श्मश्रुकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ (नञ्) + जात (कृदन्त-प्रातिपदिक) + श्मश्रु (प्रातिपदिक)
Formसमास: नञ्-तत्पुरुष (अजातं श्मश्रु यस्य/यत्र = with no moustache/beard grown); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘शिरः/बालकः’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
एवindeed, just
एव:
Avadharana (अवधारण/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
कुण्डलाभ्याम्with two earrings
कुण्डलाभ्याम्:
Karana (करण/instrument)
TypeNoun
Rootकुण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case/instrumental), द्विवचन
विभूषितम्adorned
विभूषितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + भूष् (धातु) → विभूषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘शिरः’

Narrator (Purāṇic narration in Uttara-bhāga; speaker not explicit in this isolated verse)

Vrata: none

Rasa: {"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"karuna","emotional_journey":"Lingers on auspicious beauty and ornamentation, while the context (a head being described) carries an undertone of impending tragedy."}

FAQs

It uses auspicious iconographic markers—moon-like radiance, ornaments, and youthful purity—to signal a divinely favored or spiritually elevated figure within a tirtha-mahātmya narrative.

Indirectly: by portraying sacred beauty and auspicious signs, it supports the Purāṇic bhakti sensibility where contemplating a holy form (rūpa-smaraṇa) nurtures reverence and devotion.

No specific Vedāṅga teaching is stated; the verse is primarily lakṣaṇa/varṇana (descriptive iconography) rather than instruction in śikṣā, vyākaraṇa, jyotiṣa, or kalpa.